آمالگام:
متأسفانه فراوان‌ترين ماده‌اي كه در ترميم دندان به كار رفته، آمالگام بوده كه در بيش از يك قرن اخير، مورد استفاده قرار گرفته است. توجيه اصلي براي گرايش به سمت اين ماده، استحكام ظاهري و كاربرد آسان‌تر آن براي دندانپزشك بوده است. اين ماده شبه فلزي، تركيبي از جيوه و چند فلز ديگر مانند مس، روي، قلع، نقره و ... بوده كه معمولاً تركيب آنها ماده‌اي به رنگ خاكستري تيره ايجاد مي‌كند كه البته پس از مدتي، دندان به رنگ تيره‌تر در آمده و بالاخره كاملاً كدر و سياه رنگ مي‌شود. به رغم اين كه اين ماده عوارض و اشكالات متعددي دارد با اين حال بنا به دلايلي از جمله مطالعه كمتر و محدود در معرفي ماده مناسب به عنوان جايگزين آمالگام، سبب شده است تا اين ماده هنوز به عنوان مطرح‌ترين! مادة ترميمي در دندانپزشكي در صدر قرار داشته باشد و از نظر كميت، رتبه نخست را به خود اختصاص دهد. از سويي عدم دانش و آگاهي افراد جامعه از عوارض سوء و مضرات فراوان آمالگام نيز مزيد بر علت شده تا آمالگام در زمان حاضر نيز بطرز گسترده‌اي بكار برده شود. البته در برخي كشورها و از جمله چند كشور اروپايي، به طور كامل از مواد ترميمي ديگري به جز آمالگام استفاده مي‌شود. يك اشكال اساسي آمالگام از آنجا ناشي مي‌شود كه به بافت دندان نمي‌چسبد و بين آمالگام و دندان همواره شيار و فاصله‌اي در حد ميكروسكوپي باقي مي‌ماند كه سر منشاء مشكلات بعدي است، به اين صورت كه باكتريها و ميكروبهاي مضّر و پوسيدگي‌زا در اين فاصله به راحتي نفوذ كرده و پس از تجمع، با فعل و انفعالات بخصوصي كه منجر به توليد اسيد لاكتيك مي‌شود، شروع به ايجاد پوسيدگي ثانويه مي‌كنند كه البته به آرامي و بدون سر و صدا همچون آتش زير خاكستر، پيش مي‌رود. اگر پس از مدتي به دندانهايي كه با آمالگام ترميم شده‌اند با دقت نگاه كنيم متوجه مي‌شويم كه اين روند پوسيدگي ثانويه كه توضيح آن داده شد، سبب تغيير رنگ تيره دندان، از داخل شده است و حتي از لحاظ ظاهري نيز نماي بدي ايجاد كرده كه البته به مرور زمان اين پوسيدگي ثانويه پيشرفت كرده و مشكلات بعدي را هم براي دندان ايجاد مي‌كند كه از آن جمله است: عود مجدد پوسيدگي (پيدايش پوسيدگي ثانويه)، پيدايش درد خفيف تا شديد، خرد شدن، شكستن، نكروز و از بين رفتن حيات دندان و ساير گرفتاريها. از جمله ايرادات اساسي ديگر آمالگام مي‌توان به وجود مقاديري از جيوه در آن اشاره كرد كه سمّي بوده و از دسته فلزات سنگين به شمار مي‌رود و عوارض شناخته شده متعددي هم براي پرسنل شاغل در دندانپزشكي و هم براي بيماران دارد. نكتة قابل تأملي كه در اينجا وجود دارد اين است كه طبق اصول و قوانين بهداشت، خرده‌ها و اضافه‌هاي آمالگام، قبل از دور ريختن، بدليل جيوه سمي موجود در آنها بايد طبق دستورالعمل خاصي در محفظه‌هاي در بسته و محلولهاي خنثي كننده قرار گيرد تا به محيط زيست آسيبي وارد نشود ولي با اين حال، آمالگام مستقيماً جهت پر كردن دندان به كار مي‌رود! صرف نظر از مسأله سميتي كه اين جذب جيوه اضافي دارد (بسته به تعداد محل‌هاي پر كردگي با آمالگام)، به عنوان يك مسأله پرخطر نيز شناخته مي‌شود زيرا در خصوص بسياري از باكتري‌هاي بيماري‌زاي انساني، يك ارتباط نزديك بين جيوه و مقاومت در برابر بعضي از آنتي بيوتيكها وجود دارد (جيوه، سبب مقاوم شدن باكتريهاي بيماري‌زا در برابر داروهاي آنتي بيوتيك مي‌شود). جذب جيوه شديداً بر سيستم ايمني بدن تاثير مي‌گذارد و سبب تضعيف سيستم دفاعي بدن در برابر عوامل بيماريزا مي‌شود. اين موضوع را مي‌توان چنين تعبير نمود كه بيشتر بيماران، قرار گرفتن در معرض جيوه بر اثر كاربردهاي ناشي از amalgam را بدون تاثير آشكاري بر سلامتي تحمل مي‌كنند ولي گروه كوچكي از جمعيت (كه البته در حال افزايش است) تا حد شديدي از خود واكنش نشان مي‌دهند. صرف‌نظر از تمامي وسايل حفاظتي، بيماران و دندانپزشكان در حين درمان در معرض آلودگي جيوه قرار دارند و به هر حال بدن با مقداري سم اضافي سر و كار پيدا مي‌كند.
در مورد سميت و عوارض سوء جيوه بر سلامتي و بدن انسان همين بس كه بدانيم اكنون كشورها و سازمان‌هاي مسئول بهداشت و محيط زيست استانداردهايي جهت كاهش جيوة محيط زيست ارائه داده‌اند از جمله كاهش جيوه در محصولات تجاري و مصرفي، منع مصرف دستگاههاي جيوه‌اي در بيمارستانها به همين جهت امروزه دماسنج و فشارسنج جيوه‌اي در ايالات متحده توليد نمي‌شود و در صورت فروش دماسنج جيوه‌اي و مصرف، هزار دلار جريمه خواهد داشت؛ با اينحال كمپانيها و عوامل ايشان چشمانشان را بر تمام اين واقعيتها بسته‌اند (شبيه آنچه كه تمام پزشكان بخوبي از مضرات سيگار و دخانيات و .... آگاهند ولي تعداد زيادي از ايشان مبادرت به استعمال دخانيات مي‌كنند!) و نه تنها مسئوليتشان را در برابر سلامتي و حفظ و ارتقاي آن فراموش كرده‌اند بلكه برعكس، با اشاعه و تبليغات و گزافه گويي‌هاي فراوان در مورد آمالگام، عملاً به عامل ضد سلامتي تبديل شده‌اند. از سويي، منطق عوامل اين كمپانيها چنان سست و متزلزل است كه وقتي از آنها سؤال شود چرا از آمالگام استفاده مي‌شود معمولاً در ابتدا پاسخ مي‌دهند كه «چون اكثر دندانپزشكان از آمالگام استفاده مي‌كنند، چون ديگران از آمالگام استفاده مي‌كنند و ... » و خلاصه اينكه از مجموع اين گونه جوابها مي‌توان به اين طبقه‌بندي رسيد كه: عده‌اي، چشم بسته و عمدتاً از روي عادت و كپي‌برداري از ديگران اقدام به ترويج درمانهاي غيراصولي و ضد سلامتي مي‌كنند. با اين حال، كمپانيها و عوامل ايشان دائماً در صدد توجيه اين خلاءها با شگردهاي گوناگون هستند اين تنها ميزان دانش‌ و آگاهي افراد جامعه است كه مي‌تواند جلوي درمانهاي غيراصولي و ضد سلامتي را بگيرد. زماني كه سطح معلومات و آگاهي‌هاي تك تك افراد جامعه به حد مطلوبي برسد نه تنها درمانهاي غيراصولي و ضدسلامتي از ميان مي‌روند بلكه خودبخود سيستم دندانپزشكي ترميمي به سمت ارائه درمانهاي كاملاً علمي و مفيد در جهت ارتقاي سطح سلامتي جامعه سوق پيدا مي‌كند.
بطور كلي، آمالگام بدليل عدم حفاظت بيولوژيك از دندان، نداشتن زيبايي و عدم قابليت آزادسازي فلورايد جهت پيشگيري از پوسيدگي ثانويه مناسب نيست.
 
كامپوزيت:
طي چند دهة اخير، متأسفانه، كامپوزيتها كاربرد روزافزون و نسبتاً گسترده‌اي پيدا كرده است. عوارض سوء و مضّرات كامپوزيتها به مراتب بيشتر از آمالگام است هرچند كه كامپوزيتها در ظاهر و نماي اوليه مناسب به نظر مي‌رسند!
با اينكه تلاش فوق‌العاده‌اي جهت ارتقاي كامپوزيتها صورت گرفته، ولي به لحاظ ماهيتي، اين ماده هم داراي نقايص عمده‌اي است كه به مواردي از آن اشاره مي‌شود. اولين نقص كامپوزيتها، تغييرات ابعادي آنهاست؛ به اين صورت كه پس از اينكه دندان با كامپوزيت ترميم شد، معمولاً بدليل همين تغييرات ابعادي، ممكن است دندان به شدت حساس و دردناك شود. به تبع تغييرات ابعادي كامپوزيتها، معمولاً چسبندگي فيزيكي و ناپايدار كامپوزيتها به دندان دچار آسيب شده و پس از مدتي، نظير ترميمهاي آمالگام، بين كامپوزيت و دندان، فاصله و درزي ايجاد مي‌شود كه بازهم ميكروب‌ها در اين فضا تجمع پيدا مي‌كنند و طي مكانيسم‌هاي شناخته شده‌اي، پوسيدگي ثانويه ايجاد مي‌كنند كه اين پوسيدگي‌هاي ثانويه در اطراف ترميم‌هاي كامپوزيتي، به مراتب حتي از پوسيدگي‌هاي ثانويه در اطراف پر كردگي‌هاي آمالگامي نيز بيشتر و نگران كننده‌تر است. ديگر ايراد بسيار مهم كامپوزيت اين است كه سطح آن هر قدر هم كه بدقت پرداخت و پوليش شود، محل تجمع ميكروبهاست زيرا ثابت شده كه اجزايي در كامپوزيت‌ها وجود دارند كه سبب جذب و رشد ميكروبهاي بيماري‌زا مي‌شوند كه به سلامت دندان و لثة مجاور آن به شدت آسيب وارد مي‌كند.
از لحاظ تركيب شيميايي، تمام كامپوزيتها حاوي اجزاي بسيار مضّر و سمّي (سايتوتوكسيك) هستند كه بشدت براي سلامتي و حيات دندان خطرناكند به همين دليل، بسياري از دندانهايي كه با كامپوزيت ترميم مي‌شوند، حيات خود را از دست مي‌دهند و دچار مردگي مغز دندان (نكروز پالپ دندان) شده و دردناك مي‌گردند كه نتيجتاً احتياج به درمان ريشه (روت كانال تراپي و خارج كردن عصب دندان) پيدا مي‌كنند.
با اين حال، عده‌اي در تلاشند تا كامپوزيتها را به عنوان جايگزين تمام و كمالي براي آمالگام معرفي كنند!

گلاس آينومر:
گلاس‌آينومرها همرنگ دندان بوده و به لحاظ بيولوژيك، خاصيت محافظت از دندان را دارند. اولين نكته و مزيت گلاس‌آينومرها در مقايسه با ساير مواد ترميمي (آمالگام و كامپوزيت) موجود در دندانپزشكي، اين است كه هيچ يك از نقايصي كه براي ساير موادي كه قبلاً توضيحات آنها داده شد در گلاس‌آينومرها وجود ندارد. به طور مثال، گلاس‌آينومرها حاوي هيچگونه مواد مضر و توكسيك كه به حيات دندان آسيب برساند، نيستند و ضمن اينكه چسبندگي و پيوند از نوع شيميايي و پايدار با دندان برقرار مي‌كنند از پوسيدگي ثانويه نيز پيشگيري مي‌نمايند. به اين ترتيب تضمين خوبي براي بقا و دوام دندان ايجاد مي‌شود.
خصوصيت اصلي و پر اهميت تر گلاس‌آينومرها كه در واقع منحصر به فرد و ايده‌آل به شمار مي‌رود، قابليت ذخيره‌سازي و آزادسازي فلورايد بصورت مداوم است كه منجر به مقاوم‌سازي ساختمان دندان در برابر فعاليتهاي پوسيدگي‌زا مي‌شود، به اين معنا كه وقتي شخص، خمير دنداني كه حاوي فلورايد است استفاده مي‌كند يا هر ماده ديگري كه حاوي فلورايد باشد مثل آب، چاي و … ، گلاس‌آينومر، فلورايد آن را جذب مي‌كند و سپس به مرور زمان، يون‌هاي فلورايد را به ساختار دندان ترميم شده و حتي دندانهاي مجاور منتشر مي‌كند و بدين طريق سبب بالا رفتن مقاومت دندانها در برابر فعاليت ميكروب‌هاي پوسيدگي‌زا مي‌شود.
گلاس‌آينومر، ماده‌اي غيرمعمولي با خصوصيات عالي و متفاوت از ساير مواد است؛ خاصيت نيمه شفافي آن همانند چيني دندان (Dental porcelain) است، از طريق پيوند شيميايي به بافت دندان مي‌چسبد و فعاليتهاي حياتي مثبت و مفيدي دارد. اين ماده در ابتدا در سال 1972 ميلادي جهت استفاده در دندانپزشكي ساخته شد اما در سالهاي اخير مواردي از كاربرد آن در داخل استخوان نيز گزارش شده است كه خواص مناسب فعاليتهاي حياتي از خود نشان داده و به رشد استخوان كمك كرده است.
شرح كامل خواص ايده‌آل گلاس‌آينومر در اين مختصر نمي‌گنجد و تأكيد مي‌شود كه ارتقاي دانش و آگاهي خوانندگان از انواع مواد مورد استفاده در ترميم دندان، اين امكان را به افراد مي‌دهد كه بر حسب شرايط بتوانند انتخاب بهتري داشته باشند و با درخواستهاي دقيق‌تر و حساب شده‌تري از دندانپزشكان، نقش مؤثرتري در بهبود و سلامتي دندان‌هايشان ايفا نمايند.
روش صحیح استفاده از مسواک
پلاک میکروبی دشمن اصلی دندان و لثه است.پلاک میکروبی لایه نازک و چسبنده ای از باکتریهاست که در نهایت موجب پوسیدگی دندان می شود.هنگامی که پلاکهای میکروبی به لثه حمله می کنند،به سرعت باعث بیماری لثه می شود و می تواند به از دست دادن دندان منتهی شود.با مسواک زدن پلاکها و خرده های مواد غذایی از سطوح داخلی،خارجی و سطوح جونده دندانها برداشته می شود.
موهای مسواک را با زاویه 45 درجه نسبت به محور طولی دندانها در ناحیه اتصال لثه و دندان(شیار لثه)قرار دهید.در حالی که نوک موهای مسواک کمابیش در جای خود باقی است،از حرکات دایره ای کوچک استفاده کنید.این عمل برداشته شدن پلاکها از زیر شیار لثه و بین دندانها را با موهای بلند حاشیه مسواک تضمین می کند.هر دندان را 10 ثانیه مسواک کنید.دوباره با حرکت دایره ای کوچک،پلاکهای میکروبی را از تمام سطوح خارجی دندانهای بالایی و پایینی بردارید.با همین روش،سطوح داخلی دندانهای بالایی و پایینی را تمیز کنید.
با استفاده از همان حرکات دایره ای در مسواک زدن،از تماس موهای مسواک با شیار لثه و بین دندانها اطمینان حاصل کنید.
برای برداشتن پلاکهای میکروبی از پشت دندانهای آسیا،از موهای بلند  استفاده کنید.با حرکات کوتاه جلو و عقب،سطح دندانهای آسیای بالایی و پایینی را مسواک بزنید.از تمیزی آخرین دندانهای آسیای بزرگ اطمینان حاصل کنید.
روش صحیح استفاده از نخ دندان
مسواک زدن تنها سه سطح از پنج سطح دندانها را تمیز می کند.بنابراین دو سطح باقیمانده(از سطوح بین دندانی)برای جلوگیری از تجمع پلاکها و خرده های مواد غذایی نیازمند توجه و دقتی خاص می باشد.
از آنجایی که پوسیدگی دندان و بیماری لثه اغلب از این نواحی شروع می شود،هر روز باید از نخ دندان استفاده کنید.
حدود 50 سانتیمتر از نخ دندان را جدا کرده و دو انتهای آن را دور انگشتان میانی خود بپیچید.نخ را با انگشتان شست خود به آرامی و به دقت بین دندانهای بالایی و زیر شیار لثه وارد کنید.از تماس ناگهانی نخ دندان با لثه خودداری کنید.
نخ دندان را به دو طرف دندان خم کنید و با حرکت بالا و پایین پلاکهای زیان آور را بردارید.به خاطر داشته باشید که هر دندان را بطور جداگانه و کامل تمیز کنید. نخ دندان را با انگشتان سبابه به آرامی از بین دندانهای پایینی رد کنید.دوباره آنرا به دو طرف دندان خم کنید و همان حرکت را انجام دهید.
* اهمیت استفاده از نخ دندان(Dental floss) :
استفاده از نخ دندان به شیوه صحیح،بسیار مهمتر از مسواک نمودن است.زیرا مسواک تنها قادر است نواحی سطحی دندان را از پلاکهای میکروبی و... تمیز نماید و قادر نیست نواحی بین دندانی را که اتفاقاً بیشتر مستعد تجمع میکروبی و مواد غذایی هستند تمیز نماید و اتفاقاً به همین دلیل بیشتر پوسیدگی ها و مشکلات دندانی و بیماریهای لثه ای نیز در نواحی بین دندانی ایجاد می شوند.
مسواک و نخ دندان هریک کارایی بخصوصی دارند؛مسواک تنها قادر است نواحی سطحی دندان را تمیز کند و نخ دندان نواحی بین دندانی را از پلاکهای میکروبی و خرده های غذایی پاکسازی می کند.این طور نیست که اگر فردی روزانه چند مرتبه با دقت تمام،دندانهایش را مسواک کند بتواند تصور کند که بهداشت را بطور کامل رعایت کرده است زیرا در این صورت هم بهداشت نواحی بین دندانی-که آسیب پذیرتر هم هستند- نادیده گرفته شده است و مسواک زدن به هیچ وجه نمی تواند نقش کاملی در تأمین بهداشت دهان و دندان داشته باشد بنابراین در استفاده مداوم و صحیح از نخ دندان،تأکید فراوان به عمل می آوریم.
چند سفارش دینی درباره بهداشت دهان و دندان و مسواک زدن از کتاب حلیهُ المتّقین:
از حضرت صادق علیه السلام روایت شده است که مسواک نمودن از سنت پیغمبران است و حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود که پیوسته جبرئیل مرا امر به مسواک می فرمود تا آن که ترسیدم دندانهایم ساییده شود یا بریزد و در روایت دیگر فرمود که جبرئیل آن قدر مرا امر به مسواک نمود که گمان نمودم بر امت من واجب خواهد نمود.
حضرت صادق(ع)فرمودند که در مسواک دوازده خصلت است: از سنت پیغمبران است،پاک کننده دهان است،جلا دهنده چشم است،موجب خشنودی پروردگار است،بلغم را دفع می کند،حافظه را زیاد می کند،دندانها را سفید می کند،حسنات را مضاعف می گرداند،پوسیدن دندان را می برد،ریشه دندان را محکم می کند،اشتهای طعام را زیاد می کند و ملائکه به آن خشنود می شوند.
حضرت رسول(ص)به حضرت علی(ع)سفارش فرمودند که: بر تو باد به مسواک نمودن برای هر نمازی.
پیامبر اکرم(ص): دو رکعت نماز که با مسواک باشد بهتر است از هفتاد رکعت نماز که بی مسواک باشد.
* اهمیت استفاده از دهانشویه پرسیکا:
هر دهانشویه ای دارای کاربرد مشخصی است.در مجموع،در یک برنامه بهداشتی کامل و بلندمدت،دهانشویه گیاهی پرسیکا از خصوصیات منحصر بفرد و ایده آلی برخوردار است که به سادگی می توان از داروخانه ها تهیه کرد و با مطالعه بروشور مربوطه،اطلاعات بسیار مفید و ارزشمندی را بدست آورد.
* اهمیت رعایت رژیم غذایی منظم،برنامه ریزی شده و پرهیز از پراکنده خواری:
تعداد دفعات مصرف مواد قندی و شیرینی جات و غیره به مراتب از میزان و مقدار مصرف آنها در تخریب و پوسیدگی دندانها مهمتر است.به این معنی که فرد در هر نوبت که از مواد قندی و... استفاده می کند،در صورتیکه پلاک میکروبی در سطح دندانها و محیط دهانش وجود داشته باشد،اسید تولید می شود و این اسید موجب آسیب و صدمه به مینای دندان و نیز ایجاد پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه می شود.با این توضیح اگر فرضاً شخصی چند عدد شیرینی و یا مثلاً یک بسته بیسکویت را در یک نوبت صرف نماید تنها یک بار اسید تولید می شود و به دندانهایش صدمه وارد می شود ولی اگر همین تعداد شیرینی در چند وعده جداگانه مصرف شود،با هر بار مصرف،اسید نیز تولید می شود و موجب چند مرتبه آسیب به دندانها می شود.بنابراین تأکید می شود برای مصرف مواد قندی و شیرینیجات حتماً برنامه مشخصی داشته باشیم و سعی شود از مصرف پراکنده این مواد تا حد ممکن پرهیز شود.یکجا مصرف کردن مقدار مشخصی ماده قندی و شیرینیجات،عوارض کمتری نسبت به مصرف پراکنده همان مقدار مواد قندی و شیرینی برای دندانها دارد.
آلودگی میکروبی مسواک ها
مسواک مهمترین عامل حفظ بهداشت دهان و دندان است.مسواک ها معمولاً در اماکنی قرار می گیرند که بیشتر از دسترس میکروارگانیسم ها در امان نیستند.امروزه با افزایش وقوع بیماریهای واگیرداری از قبیل ایدز و هپاتیت ویروسی،نحوه استفاده و نگهداری از مسواک ها،مورد علاقه بسیاری از پژوهشگران است.در مطالعه حاضر96 درصد مسواک هایی که مورد بررسی قرار گرفتند،به میکروبهای متنوعی از قبیل استرپتوکوک و استافیلوکوک E coli ،اکتینومیست آلوده بودند که منشاء احتمالی میکروبهای یافت شده می تواند متفاوت باشد و به شرایط نگهداری مسواک بستگی دارد.منشاء استرپتوکوک پلاک دندانی است که هنگام مسواک زدن در الیاف مسواک قرار می گیرد. E coliکه جزء باکتریهای روده ای است،می تواند از طریق آئروسل های ایجاد شده توسط فلاش تانکهای توالت و یا حتی انگشتان آلوده که هنگاک شستن با الیاف مسواک در تماس قرار می گیرند،روی مسواک ایجاد شود.استافیلوککها منشاء پوستی دارند و قارچ ها نیز به احتمال قوی منشاء دهانی دارند.در این تحقیق گزارش شده مسواک هایی که در سرویسهای بهداشتی نگهداری می شوند،آلودگی بیشتری داشته،مخصوصاً حمام آلوده ترین قسمت منزل است.اما صرف نظر از محیط نگهداری مسواک ها،نحوه شستشو نیز بسیار حائز اهمیت است هرچه مهارت در شستشوی مسواک بیشتر باشد،(colony forming unit)cfu کمتر می شود.زیرا زمانی که این مسواک ها به دقت تمیز نشوند،بقایای مواد غذایی و پلاک دندانی،در لابه لای موهای مسواک،باقی مانده و خود به عنوان محیط مغذی عمل می نمایند.یکی از دیگر موارد،مسواک هایی است که در هوا خشک می شوند و کمتر از مسواک های حاوی جلد آلوده هستند.برای ضدعفونی کردن مسواک ها از 2 ماده کلر هگزیدین 12 درصد و سدیم هیپوکلریک 1درصد استفاده کرده ولی در هر صورت مسواک ها را باید به طور مرتب عوض کرد.در افراد سالم ماهی یکبار و در بیماران مبتلا به مشکلات خاص پزشکی هر3-1 هفته یکبار باید مسواک های مصرفی تعویض شوند. www.dentistry.com مترجم: دکتر شیدا کلانتریان
آشنایی با تخصصهای گوناگون در دندانپزشکی                                دکتر علیرضا آشوری
دندانپزشکی یکی از شاخه های علوم پزشکی محسوب می شود که بخصوص طی سه دهه اخیر پیشرفت چشمگیر و خارق العاده ای داشته است.در ایران نیز دندانپزشکی از بعد علمی و نیروی انسانی پیشرفت قابل توجهی داشته و این قابل انکار نیست.دندانپزشکان ایرانی چه در ایران و چه در خارج از کشور افتخارات علمی فراوانی کسب کرده اند که مایه مباهات جامعه پزشکی کشور است ولی باید پذیرفت که برای ارتقای سطح بهداشتی ناخوشایند بهداشت دهان و دندان در کل کشور راه درازی در پیش است.به مناسبت روز دندانپزشک،قصد داریم به طور اجمالی و فشرده رشته های تخصصی دندانپزشکی را معرفی کنیم تا خوانندگان گرامی بیشتر با حیطه کاری برخی رشته های تخصصی دندانپزشکی و امکانات درمانی آنها آشنا شوند.
ارتودونسی
بدون شک معروف ترین و شناخته شده ترین رشته تخصصی دندانپزشکی است که عمدتاً مردم آن را با سیم های جورواجور و هزینه گران می شناسند.ارتودونسی یعنی راست و ردیف کردن دندان ها.در درمانهای ارتودونسی سن بیمار اهمیت فوق العاده ای دارد.اگر ناهنجاریهای دندانی و استخوانی در دوره درمانی مختلط که در آن ترکیبی از دندانهای شیری و دائمی در دهان حضور دارند تشخیص داده شوند،با درمانهایی به مراتب ساده تر و کم هزینه تر در همان دوره قابل تصحیح هستند،اما همین ناهنجاریها اگر باقی بمانند در سنین بالا فقط با درمانهایی پرهزینه و سنگین قابل درمان خواهند بود.
در ارتودونسی دو نوع درمان وجود دارد؛ثابت و متحرک.در درمانهای متحرک بیمار می تواند دستگاههای ارتودونسی را از دهان خارج کند،اما در ارتودونسی ثابت سیم های دندانها چسبیده اند.درمانهای متحرک در کودکان و در دوره دندانی شیری و مختلط کاربرد دارد و با کمک آنها   می توان حتی فرم استخوانها را هم تصحیح کرد اما بعد از افتادن تمام دندانهای شیری،امکان تغییر فرم استخوان وجود ندارد و فقط می توان دندانها را آن هم با درمانهای ثابت جابجا کرد.
اندودونتیکس
این همان درمانی است که عامه مردم آن را با نام عصب کشی می شناسند. اندودونتیکس علم درمان بیماریهای ریشه دندان است.وقتی پوسیدگی به پالپ یا مغز دندان می رسد،عفونت تمام فضای داخلی ریشه ها را درگیر کرده و بیمار درد بسیار شدیدی را تجربه می کند.در این صورت باید پوسیدگی ها برداشته شده و کلیه بافتهای عفونی داخل ریشه دندان خارج شوند و سپس فضای خالی ریشه ها پر شود.این روندی است که در درمانهای اندودونتیک صورت می گیرد.البته بعضاً پیش می آید که درد شدید بیمار،بدون مراجعه به دندانپزشک خود به خود ساکت می شود و بیمار دیگر به صرافت پیگیری درمان نمی افتد،اما در این شرایط وضعیت خطرناکتر بوده و بیمار باید حتماً برای درمان ریشه به دندانپزشک مراجعه کند.دندانهایی که تحت درمانهای ریشه قرار   می گیرند اغلب به شدت شکننده و مستعد خرد شدن هستند و بهتر است زیر روکش(پروتز ثابت)قرار گیرند چون در این صورت عمر آنها به مراتب طولانی تر خواهد بود.
بیماریهای دهان
یکی از رشته های نسبتاً ناشناخته دندانپزشکی در میان عامه مردم است.در بیماریهای دهان انواع و اقسام بیماریهای نادر و کمیاب حفره دهان و یا بیماریهای سایر نقاط بدن که تظاهرات دهانی دارند،تشخیص داده شده و درمان می شوند.
پاتولوژی
آسیب شناسی دهان و فک و صورت ارتباط نزدیکی با بسیاری از رشته های پزشکی و دندانپزشکی دارد.در پاتولوژی نمونه های تهیه شده از بافت هایی که مشکوک به ضایعات خوش خیم یا بدخیم یا سایر ضایعات هستند،بررسی شده و نوع بیماری باتوجه به نمای میکروسکوپی آن تشخیص داده می شود.سپس براساس گزارش پاتولوژیست،درمان های لازم برای بیمار صورت می گیرد.
پروتز
رشته پروستودونتیکس یا پروتزهای دندانی یکی از مشهورترین شاخه های دندانپزشکی است که با ساخت انواع پروتزهای دندانی برای بیمارانی که فاقد دندان هستند یا دندانهای تخریب شده دارند،شناخته می شود.دو نوع درمان کلی در این رشته وجود دارد؛ثابت و متحرک.بیمارانی که یک یا چند دندان محدود را از دست داده اند یا دندانهای تخریب شده قابل نگهداری دارند،می توانند دندانهای مصنوعی ثابت یا همان پروتزهای ثابت را دریافت کنند.اگر دندان وجود داشته باشد،پروتز ثابت روی نسج باقیمانده سوار می شود که عمدتاً به آن روکش می گویند.اما اگر دندان وجود نداشته باشد،دندانهای کناری به عنوان پایه تراشیده شده و یک پل روی ناحیه بی دندان زده       می شود که به آن بریج می گویند.می توان از پلاکهای پارسیل متحرک یا دندانهای مصنوعی کامل استفاده کرد.پروتزهای متکی بر ایمپلنت نیز در زمره درمانهای این رشته تخصصی قرار دارد.
پریودونتیکس
پریودونتیکس یا مخفف آن پریو،علم پیشگیری و درمان بیماریهای بافتهای نگهدارنده دندان(پریودونشیوم)یا به عبارت ساده تر بیماریهای لثه است.چون سلامت و ثبات بافتهای نگهدارنده دندان نظیر لثه و استخوان کلید موفقیت تمامی درمانهای دندانپزشکی است،باید از رشته پریو به عنوان پایه و مادر تمامی رشته های دندانپزشکی نام برد.اصلی ترین هدف رشته پریو تأمین سلامت لثه و استخوان نگهدارنده دندانهاست و این کار از طریق درمانهای جرمگیری و جراحی صورت می گیرد.در جرمگیری توده های میکروبی روی سطوح دندانها با ابزار خاصی برداشته   می شوند بدون آنکه آسیبی به مینای دندانها وارد شود.با حذف این توده های میکروبی،لثه و استخوان می توانند سلامت خود را بازیابند.اما در جراحی بافتهای عفونی و ملتهب با جراحی حذف می شوند.جدا از جراحی های حذف کننده بافت،جراحی های بازسازی کننده بافتی هم وجود دارند که نقایص کوچک بافتهای سخت و نرم را برطرف می کنند.جراحی های ایمپلنت های دندانی هم در حیطه کاری پریودونتیستها قرار می گیرد.
جراحی
سقف تمامی رشته های تخصصی دندانپزشکی است.جراحان دهان و فک و صورت جدا از تسلط بر رشته بسیار دشوار و سنگین خود،باید بر عمده رشته های تخصصی دندانپزشکی و پزشکی نیز مسلط باشند و این دانش،آنها را در سطحی متفاوت از سایر دندانپزشکان قرار می دهد.جراحی تنها رشته بیمارستانی دندانپزشکی است و به این دلیل تهاجمی بودن این رشته طیف بسیار وسیع انواع و اقسام جراحی های سر پایی و بیمارستانی،اورژانس و انتخابی را در برمی گیرد.از دندان کشیدن های ساده و جراحی های سخت دندانهای نهفته در مطب تا درمان پیچیده ترین صدمات وارده به ناحیه فک و صورت در بیمارستان،از جراحی انواع و اقسام ضایعات خوش خیم و بدخیم تا جراحی های تصحیحی و زیبایی صورت و فک به اضافه خیلی درمانهای دیگر همه در حیطه کاری جراحان فک و صورت قرار می گیرد.
دندانپزشکی اطفال
تقریباً تمامی درمانهای دندانپزشکی بزرگسالان توسط متخصص اطفال برای کودکان صورت می گیرد و شاید بیراه نباشد اگر آن را با مجموعه ای از تمام درمانهای دندانپزشکی در نظر گرفت.درمانهای پیشگیری در اطفال از اهمیت فوق العاده ای برخوردار هستند که عمدتاً پیشگیری از پوسیدگی،درمان سریع پوسیدگی در دندانهای شیری و دائمی،نگهداری دندانهای شیری تا زمان رویش دندانهای دائمی و در صورت از دست رفتن آنها حفظ یا ایجاد فضا برای رویش دندانهای دائمی را شامل می شود.
دندانپزشکی ترمیمی
این هم یکی از پرتقاضاترین درمانهای دندانپزشکی باتوجه به ماهیت زیبایی و بازسازی کننده درمانهای آن است.دندانپزشکی ترمیمی و زیبایی با حذف پوسیدگی دندانی،آنها را با مواد همرنگ یا غیرهمرنگ جایگزین می کند.جدای از این تصحیح برخی بدشکلی های ظاهری دندانها،تغییر رنگ و یا ناهنجاری های کوچک(مثل فواصل بین دندانها)نیز در حیطه کاری دندانپزشکی ترمیمی قرار می گیرد.
رادیولوژی
تصویربرداری از بافتهای دهان و فک و صورت با اشعه ایکس بر عهده این رشته تخصصی است که انواع و اقسام رادیوگرافی ها را شامل می شود که عمدتاً عکس های کلی از فکین و عکسهای کوچک از ریشه دندان ها را شامل می شود.(همشهری- 23/1/85)   
لثه و بافتهای نگهدارنده دندان را بهتر بشناسیم.
دکتر سعید سادات منصوری
دندانپزشک،جراح و متخصص بیماریهای لثه
آیا می دانید بیماریهای لثه خصوصاً در مردان زیر 50 سال به عنوان یک فاکتور خطر برای بیماریهای قلبی محسوب می گردد.
لثه بخشی از مخاط دهان است که استخوان اطراف دندان و طوق دندانها را می پوشاند.به مجموعه لثه و الیافی که دندان را به استخوان متصل می کنند و استخوان اطراف دندان،بافتهای پشتیبان دندان می گویند.پس به راحتی می توانید تصور کنید اگر بافت حمایت کننده دندان تخریب شود،چه بر سر دندان می آید؟
بله دندان لق شده و از دست می رود.
لثه سالم دارای چه خصوصیاتی است؟
لثه سالم بین دندانها را پر می کند و از این رو حالت کنگره ای دارد.رنگ آن صورتی متمایل به قرمز است.و در فرد بالغ در حد طوق(فاصله بین تاج و ریشه)قرار دارد.بین لثه و دندان در حالت عادی شیار باریکی وجود دارد که به آن شیار لثه می گویند و عمقی حداکثر تا حدود 3 میلی متر دارد.سطح لثه در حالت طبیعی دان دان است.تغییر در هرکدام از فاکتورهای فوق می تواند نشانه ای از بیماری لثه باشد.
از آنجایی که مهمترین علت بیمارهای لثه پلاک میکروبی است به تعریف آن می پردازیم.
پلاک میکروبی لایه ای است نازک شامل باکتریها و میکروبها که بصورت یک پدیده دائمی و در داخل دهان تمام افراد بالغ بر سطح دندانها می نشیند.این لایه دارای مواد پروتئینی و سلولهای پوششی و مواد دیگری با منشأ بزاقی می باشد.
اما ساختمان اصلی این پلاک از میکروبها تشکیل شده است.اگر یک گرم پلاک را بصورت خشک تهیه نماییم دارای دویست میلیارد(200.000.000.000)باکتری است.این لایه چسبنده بر سطح دندان با شستشوی آب برطرف نمی شود و بایستی با روشهای مکانیکی(مسواک زدن)آن را تمیز نمود.با سخت شدن تدریجی پلاک میکروبی لایه ای به نام جرم تشکیل می گردد که به علت داشتن سطح زبر،مقادیر بیشتری پلاک میکروبی را بر سطح خود نگه می دارد.
از این تعداد بی شمار میکروب،عده ای برای لثه به شدت بیماری زا می باشند و در صورت تمیز نشدن دقیق دندانها سبب بروز بیماریهای لثه می گردند.مهمترین نوع بیماری لثه ژنژیویت(التهاب لثه)و پریودنتیت(تخریب استخوان اطراف دندان)می باشند.
در ژنژیویت که به معنای التهاب لثه است،استخوان اطراف دندان سالم است ولی در پریودنتیت که عامه مردم به آن پیوره می گویند استخوان اطراف دندان دچار تخریب می گردد.همواره مسیر پیشرفت بیماری لثه از ژنژیویت به سوی پیوره می باشد.پس اگر بیماری لثه در مرحله اول کنترل گردد می توان از تخریب استخوان نیز جلوگیری نمود.
از مهمترین علائم التهاب لثه می توان به خونریزی از لثه و تغییر رنگ لثه اشاره نمود.در بسیاری از موارد قوام لثه در اثر التهاب،نرم و متورم می گردد و گاهی اوقات لثه دچار افزایش حجم نیز می گردد.تبدیل ژنژیویت به پیوره معمولاً به دلیل عدم رعایت کافی بهداشت دهان و در صورت مستعد بودن فرد خصوصاً از نظر عوامل ایمنی بدن صورت می گیرد.علائم بیماری در این موارد خونریزی از لثه،بوی بد دهان،درد گنگ در فک ها،احساس درد بین دندانها،احساس خارش در لثه،تمایل به فرو بردن مثلاً خلال دندان در بین دندانها،ترشح چرک از لثه،لقی دندان،ریخته شدن خون بر روی بالش،جابجا شدن دندانها،گیر کردن غذا بین دندانها،آبسه در لثه و موارد دیگر می باشد.از علائمی که معمولاً موردنظر دندانپزشک می باشد عمیق شدن شیار لثه است که همگام با تحلیل استخوان صورت می گیرد،تحلیل استخوان نیز از روی رادیوگرافی تعیین می گردد.
امروزه رابطه میان بیماریهای قلبی عروقی(تنگی عروق قلب)و عفونتهای دهانی(خصوصاً بیماریهای لثه)شناخته شده است.تنگی عروق قلب بصورت بروز یک لایه از سلولهای مرده و کریستالهای کلسترول و پروتئین و.....در داخل رگهای با قطر متوسط است که به تدریج با ایجاد این لایه منجر به تنگ شدن عروق می گردد.
از مهمترین عوامل مستعد کننده بیماریهای قلبی و عروقی به فشار خون،بالا بودن کلسترول،کشیدن سیگار،سن،دیابت،استرس و کم تحرکی اشاره می گردد که امروزه عفونتهای دهانی و بیماریهای لثه نیز به این فاکتورهای خطر اضافه می گردد.
علائم بیماریهای لثه:
-        خونریزی از لثه
-        بوی بد دهان
-        درد گنگ در فک ها
-        احساس درد بین دندانها
-        احساس خارش در لثه
-        تمایل به فرو بردن مثلاً خلال دندان در بین دندانها
-        ترشح چرک از لثه
-        لقی دندان
-        ریخته شدن خون بر روی بالش
-        جابجا شدن دندانها
-        گیر کردن غذا در بین دندانها
-        آبسه در لثه
بطور خلاصه باید بدانیم که فاکتورهای ایمنی ترشح شده در داخل بدن در اثر بیماری و التهاب لثه در ایجاد و افزایش پلاکهای پلاکتی در داخل عروق قلب مؤثر است.
تحقیقات نشان داده اند که در افرادی که مبتلا به بیماریهای قلبی و عروقی می باشند میزان بیماریهای لثه بیش از افراد سالم است.
از آنجایی که عامل اصلی تمام بیماریهای لثه پلاک میکروبی است منطقی است قبل از ایجاد و پیشرفت بیماری در برطرف کردن آن بکوشیم.
بهترین راه نگهداری بهداشت دهان استفاده از مسواک می باشد.حداقل دفعات توصیه شده برای مسواک زدن دو بار در شبانه روز می باشد.از آنجایی که بیش از تعداد دفعات مسواک زدن،روش مسواک زدن اهمیت دارد توصیه می شود روش مسواک زدن را از دندانپزشک خود سؤال نمایید.
بصورت خلاصه روش مسواک زدن مناسب ذکر می گردد: مسواک را با زوایه 45 درجه نسبت به سطح دندان به سمت لثه نگهدارید و به مسواک حداقل ده الی پانزده مرتبه حرکت لرزشی دهید.سپس می توانید چند مرتبه مسواک را به سمت نوک تاج بچرخانید این عمل را ناحیه به ناحیه و سپس در سطح داخل دندانها نیز انجام دهید.از مسواک زدن روی سطوح جونده دندانها نیز غافل نشوید.نواحی بین دندانها را بایستی با نخ دندان و در صورت باز بودن دندانها از یکدیگر با خلال دندان یا برس های بین دندان تمیز نمائید.
معاینات منظم دوره ای 6 ماه یکبار برای بررسی دندانها و لثه ها همیشه توصیه می گردد.بخاطر داشته باشید همیشه پیشگیری از درمان بهتر است.پس با رعایت دقیق بهداشت دهان سعی کنید از ایجاد بیماریهای لثه جلوگیری نمائید.در صورت بروز علائم بیماریهای لثه که آنها را شناختید،سعی کنید قبل از ایجاد مراحل پیشرفته بیماری با کنترل منظم و درمانهای ساده در نزد دندانپزشک خود از پیشرفت بیماری و از دست رفتن احتمالی دندانهای ارزشمندتان جلوگیری نمائید.
سلامت لثه در دوران بارداری
بارداری سالم،ضامن تولد نوزاد سالم است.با شروع بارداری انواع مختلف بررسی ها بر روی بدن مادر و جنین انجام می شود و بتازگی زمان مناسب شروع این آزمایشها را پیش از بارداری ذکر کرده اند.
در حدود 50 تا 100 درصد زنان باردار التهاب لثه دارند؛اما بارداری به خودی خود موجب بیماری لثه نمی شود.بطور کلی عامل اصلی التهاب و بیماری لثه،تجمع توده میکروبی در مجاورت محل اتصال لثه و دندان است.بنابراین لازمه شروع بیماری و التهاب لثه در دوران بارداری نیز تجمع توده میکروبی در مجاورت لثه و بر روی دندان است.حال اگر لثه از قبل ملتهب باشد یا در دوران بارداری ملتهب شود،بارداری موجب تشدید التهاب می شود که با نوسان میزان ترشح هورمونهای زنانه ارتباط دارد.
زنان بارداری که قبل از بارداری التهاب لثه بدون علامت ظاهری داشته اند،در ماه دوم تا سوم بارداری متوجه تغییراتی در لثه می شوند؛مثل خونریزی هنگام مسواک زدن یا جویدن مواد غذایی سفت و همچنین تورم لثه.التهاب لثه در ماه هشتم به اوج خود می رسد و بیشترین مراجعه به دندانپزشکی در این زمان است.زنان باردار مراجعه کننده از خونریزی خیلی سریع و آسان لثه شکایت دارند.رنگ لثه در آنان از قرمز براق تا بنفش متغیر است و معمولاً دردی در لثه های خود احساس نمی کنند.تورم لثه بین دندانها با زبان احساس می شود و قابل رویت است.فرد حس می کند دندانهایش لق شده و ترشحات لثه ای افزایش یافته و مزه خاصی را در دهان خود احساس می کند،بتدریج در ماه نهم از شدت التهاب لثه کاسته می شود و دو ماه بعد از زایمان،کاهش چشمگیری در التهاب لثه مشاهده می شود.یکسال بعد از زایمان نیز حالت کلی لثه همانند بقیه افراد می شود.در زنان باردار نیز مانند سایر افراد،رمانِ التهاب و بیماریهای لثه،برطرف کردنِ التهاب است.قدم اول در مهار التهاب و بیماری لثه،ممانعت از تجمع توده میکروبی است.استفاده از نخ دندان،دهان شویه،مسواک برای برداشتن پلاکهای میکروبی ضروری است.جرم گیری نیز براساس صلاحدید دندانپزشک توصیه می شود.بطور کلی بهترین زمان برای درمانهای دندانپزشکی در دوران بارداری سه ماه دوم یعنی از شروع ماه چهارم تا آخر ماه ششم است.در سه ماه اول،خطر عوارض دارویی و درمانی برای جنین وجود دارد و در سه ماه سوم بیشترین آسیب متوجه مادر است.البته درمانهای سنگین نظیر جراحی باید به بعد از زایمان موکول شود.
استفاده از داروهای ضدبارداری نیز حالتی شبیه بارداری در بدن زنان ایجاد می کند.بنابراین،به خصوص در زنانی که بیش از یک سال و نیم از داروهای ضد بارداری استفاده کرده اند ممکن است تغییراتی نظیر تغییرات دوران بارداری در لثه آنها ایجاد شود.یائسگی نیز در کل بدن،از جمله لثه،عوارضی به جا می گذارد.در اکثر زنان،در دوران یائسگی،لثه و مخاط دهان حالت خشک و براق پیدا می کند.رنگ مخاط از صورتی تا قرمز متغیر است و به راحتی خونریزی می کند.اکثر بیماران از سوزش مخاط،حساسیت به تغییر دما و مزه های مختلف و افرادی که دندان مصنوعی دارند،از اشکال در استفاده از آنها شکایت دارند.
در مورد این افراد هم رعایت نکات بهداشتی و رژیم غذایی خاص توصیه می شود.گاه براساس صلاحدید دندانپزشک کورتون درمانی لازم است.(جام جم- 11/2/85)
جرم گیری؛خوب یا بد؟
گلرخ ثریا- شاید شما هم وقتی مسواک می زنید،قطعات بزرگی از جرم از پشت دندانهای جلویی تان کنده می شود.شاید هم از گروه افرادی باشید که می گویند بزاق من جرم ساز است.شاید هم شنیده اید که جرم گیری برای دندان خطرناک است و مینای دندان را از بین می برد.بالاخره جرم گیری خوب است یا بد؟
* جرم از بزاق می آید:
وقتی مسواک می زنیم،بقایای مواد قندی و پروتئینی را از روی دندان ها می زداییم،ولی بلافاصله 2 ساعت بعد،لایه نازک توری مانندی از پروتیئن های بزاقی روی دندانها رسوب می کند.این لایه پروتئینی،محیط مناسبی برای تجمع میکروبها روی سطح دندان است.در نتیجه تجمع میکروبی روی این قشر تور مانند،لایه ای چسبنده به نام پلاک میکروبی بر سطح دندان تشکیل می شود که با مسواک زدن به راحتی از سطح دندان برداشته می شود اما اگر با مسواک زدن پلاک میکروبی را از روی دندان پاک نکنید،تمام مشکلات از همین جا آغاز می شود.به مرور زمان مواد معدنی(کلسیم،فسفر و...)موجود در بزاق و مایع شیار لثه ای روی پلاک نرم میکروبی رسوب کرده و آن را سخت و سفت تر می کند.نتایج مطالعات نشان داده اند گرچه میزان این مواد معدنی در بزاق کم است ولی در پلاک میکروبی 2تا 20 برابر غلیظ می شوند و از آنجا کوههای سنگی که همان جرم است روی دندان هایتان جا خوش می کند.کسانی که غلظت مواد آهکی بزاقشان زیاد است،به دلیل رسوب مواد آهکی بیشتر،جرم های سنگین تری دارند و اصطلاحاً می گویند بزاقشان جرم ساز است.
* جرم بیشتر در کجاست؟
پشت دندانهای جلویی فک پایین،بیشترین و شایع ترین مکانی است که جرم می گیرد،بعد از این ناحیه،سطح لپی(گونه ای)اولین دندانهای آسیا(کرسی های اول)مقام دوم را از نظر جرم پذیری در کل دهان به خود اختصاص می دهد.این نواحی،محل باز شدن مجرای غدد بزاقی به داخل دهان است،بنابراین با تجمع بزاق،امکان رسوب مواد آهکی آن در این نواحی روی دندانها بیشتر است.
* جرم های بالانشین و جرم های پایین نشین:
جرم ها دو دسته اند: بعضی جرم ها روی سطح دندان،بالای لبه لثه قرار دارند و با چشم دیده می شوند.این جرم ها رنگ سفید یا زرد دارند و به راحتی حتی گاهی هنگام مسواک زدن از سطح دندان جدا می شوند.سیگار،توتون،تنباکو،چای،قهوه و مواد رنگی موجود در مواد غذایی به راحتی این جرم ها را رنگ می کند.اما برعکس جرمهای زیر لبه لثه را«جرمهای زیرلثه ای»می گویند.شما شاید در آیینه این جرمها را در دهانتان نبینید چون در شیار لثه و دندان قرار گرفته اند و بسیار هم خطرناکند و نقش اصلی را در پیدایش بیماریهای لثه دارند.این جرمها معمولاً به دلیل پاره کردن مویرگهای ظریف لثه و خونریزی زیر لثه،تیره و قهوه ای- سیاه هستند.
* چرا باید جرم گیری کنیم؟
جرم دشمن شماره یک لثه شماست.جرم بصورت فیزیکی بین لثه و دندان شما فاصله می اندازد و چسبندگی لثه به دندان را از بین می برد،بنابراین لثه ها شل شده و تحلیل می روند.به همین علت است که خیلی اوقات پس از جرم گیری تصور می کنید از بلندی لثه هایتان کاسته شده و بین دندانها فاصله افتاده است.اما حقیقت این است که لثه های شما در اثر وجود جرم،عقب نشسته اند و این فاصله تا به حال توسط جرم پر شده بود و قابل رویت نبود.وقتی جرم ها را بر می دارید تازه متوجه می شوید که لثه های شما بر اثر وجود جرم تا چه اندازه تحلیل رفته اند.جرم به عنوان کانونی برای رشد و فعالیت میکروبهای بیماریزا برای لثه شماست که محصولات سمی این میکروبها لثه ها را بیمار می کند.یک لثه سالم صورتی رنگ و براق بوده و محکم به سطح دندان چسبیده است،اما ترشحات و مواد زائد ناشی از فعالیت این میکروبها،موجب التهاب و عفونت لثه می شود و به همین دلیل است که لثه در مجاور جرم ها،قرمز،شل و اسفنجی است.شاهکارهای جرم به همین جا ختم نمی شود؛به دنبال التهاب لثه،استخوان اطراف دندان نیز تحلیل رفته و دندان با از دست دادن بافتهای نگهدارنده خود به مرور زمان لق خواهد شد.جالب است بدانید نتایج مطالعات جدید نشان داده اند،بیماریهای لثه باعث تشدید بیماریهای سایر اعضای بدن می شوند.سموم باکتری های موجود در جرم با انتشار در رگهای خونی لثه وارد سیستم گردش خون می شود و می تواند موجب بالا رفتن قند خون در افراد دیابتیک،تشدید بیماریهای قلب و عروق و حتی زایمان زودرس شود.
* جرم گیری چند وقت به چند وقت؟
فواصل جرم گیری برای افراد مختلف متفاوت است.اگر بهداشت دهانی شما مناسب باشد،بیماری های لثه نداشته باشید،میزان مواد معدنی بزاقتان کم باشد،احتمالاً در فواصل زمانی بیشتری نیاز به جرم گیری خواهید داشت.هر 6 ماه به دندانپزشک مراجعه کنید تا نیاز شما به جرم گیری را باتوجه به شرایط تان پیش بینی کند.
* جرم گیری مینای دندان را نمی برد!
مینای دندان با داشتن بیش از 96 درصد مواد معدنی یکی از سخت ترین مواد موجود در جهان است که تنها الماس آن را تراش می دهد.ابزارهای جرم گیری از آلیاژهایی ساخته شده اند که به سختی الماس نیست و نمی توانند مینای دندان را برداشته و به آن آسیب برسانند در عین حال هنگام جرم گیری نوک وسیله فقط با جرم ها در تماس است و با رعایت اصول صحیح جرم گیری،هیچ خطری دندان و مینای آن را تهدید نمی کند.
* حساسیت دندانی به دنبال جرم گیری
حساسیت دندانی پس از جرم گیری طبیعی است.تا یک یا دو هفته پس از جرم گیری،ممکن است با نوشیدن چای داغ و یا نوشیدنی های خنک،درد تیزی را در دندان هایتان احساس کنید.تا پیش از این لایه ضخیم جرم به عنوان یک عایق حرارتی عمل می کرد.اما خیالتان راحت باشد،این حساسیت دندانها به گرما و سرما گذراست،ولی اگر شما را آزار می دهد،می توانید تا چند هفته از خمیردندانهای ضد حساسیت استفاده کنید.
* جرم گیری با خونریزی اضافی
خونریزی همراه با جرم گیری طبیعی و خفیف است و اصلاً نگران کننده نیست.هنگامی که جرمهای خشن از سطح دندان جدا می شوند،مویرگهای ظریف سطحی لثه را پاره می کنند و موجب خونریزی مختصری حین جرم گیری می شوند.
* یک خبر خوش برای ترسوها
این هم یک خبر خوش برای کسانی که به دلیل ترس از آمپول،از دندانپزشکی فراری اند.جرم گیری اصلاً درمانی دردناک نیست و نیازی به تزریق داروی بی حسی ندارد.شما ممکن است فقط کمی حساس شوید و گاهگاهی حین جرم گیری دردی لحظه ای و گذرا احساس کنید.پس باتوجه به مطالب بالا،دیگر بهانه ای برای جرم گیری نکردن ندارید!
* بالاخره جرمها یک حُسنی هم دارند
بعد از این همه مطالب که درباره مضرات جرم گفتیم،جالب است بدانید جرم،پوسیدگی دندان را کاهش می دهد.نتایج تحقیقات جدید نشان می دهد کسانی که دندانهایشان جرم دارد،کمتر دچار پوسیدگی دندان می شوند چون جرمها مانند لایه ای محافظ از مینای دندان در برابر عوامل پوسیدگی زا حفاظت می کنند.ولی شما به هرحال این مطلب را نشنیده بگیرید!(همشهری- 1/3/85)
دانستنیهایی درباره دندان عقل!                                                            لیلا خاکسار
هر انسان بالغ 32 دندان دارد که چهارتای آنها که بعد از بقیه در آخر قوسهای دندانی می رویند،دندانهای عقل نامیده می شوند.سن تقریبی تشکیل آنها در استخوان فک 10-9 سالگی بوده،تاج آن در 14 سالگی کامل شده و در سالهای آخر دوره نوجوانی شروع به رویش در داخل استخوان فک می کنند و بعد از 16 سالگی در دهان ظاهر  می شوند.علت نامگذاری«دندان عقل»همزمانی رویش آنها با دوره بلوغ فکری است.
در دوره رشد و تکامل دو فک معمولاً جا برای رویش این دندانها فراهم می شود.دندان عقل هم مثل بقیه دندانها اگر درست و به جا رشد کند،می تواند دندان مفید و مؤثری در سیستم بدن باشد.در گذشته معمولاً دندانپزشکان توصیه می کردند که دندان عقل اگر کشیده نشود بهتر است.امام مطالعات جدید نشان می دهد حتی اگر دندان عقل مشکل ساز هم نباشد بهتر است کشیده شود.نتایج مراجعات به دندانپزشکی و آمار جراحی های دندانهای عقل نشانگر این است که بیشتر افراد پس از دوره ای از روییدن دندان عقل با مشکلات متعددی روبرو می شوند و در نهایت تصمیم به جراحی و کشیدن این دندانها می گیرند.
براساس مطالعاتی که دندانپزشکان بر روی دندانهای عقل در افراد داشته اند رویش این دندان به شکل سالم و بی دردسر در تعداد بسیار کمی از افراد جامعه رخ می دهد و در بیشتر مردم این دندان یا به صورت کج می روید و یا این که به شکل نهفته در فک شکل می گیرد که این شکل آن دردسر بیشتری برای افراد بوجود می آورد.
دندانهای عقل نهفته کدامند؟
در فکهایی که فضای کافی و مناسب برای رویش دندان عقل وجود نداشته باشد و یا به عبارت دیگر با رشد فک جا برای روییدن این دندان فراهم نشود و یا جهت و مسیر رویش آنها غیرعادی باشد،امکان رویش دندان عقل وجود ندارد و در استخوان فک به شکل نهفته باقی می ماند.دندان نهفته با معاینه دندانپزشکان و با کمک رادیوگرافی قابل تشخیص است.سؤالی که بیشتر مواقع برای افرادی که دندان عقل نهفته دارند پیش می آید این است که اگر دندان عقل خارج نشود چه عوارضی برای فرد به همراه دارد؟دندانپزشکان در پاسخ این سؤال می گویند که وجود دندان نهفته مشکلات متعددی برای افراد بوجود خواهد آورد که مهمترین آنها عبارتند از:
1- عفونت لثه: لثه پوشاننده دندان نهفته ای است که تعدادی از آن به محیط دهان باز شده به طور مکرر دچار عفونت و التهاب دردناک می شود.
2-    عفونت استخوان فک
3- آبسه و سلولیت: اگر عفونت لثه درمان نشود به استخوان رسیده و باعث تخریب دندان و استخوان می شود و اگر عفونت از استخوان بگذرد و به بافتهای نرم گونه،گردن،حلق و زیر زبان سرایت کند،ایجاد آبسه(تورم منتشر بافت نرم)می کند که سلولیت نامیده می شود،می کند.سلولیت توأم با درد،تب،تورم و قرمزی است و امکان سرباز کردن در دهان را خواهد داشت.
4-    صدمه به دندان مجاور: دندان نهفته با فشار بر ریشه دندان مجاور ممکن است باعث تحلیل ریشه آن شود.
5- ایجاد کیست: کیسه نازکی تاج دندان رویش نیافته را در استخوان فک در بر گرفته است که بعد از رویش دندان به داخل حفره دهان از بین می رود.اگر دندان رشد نکند ممکن است بزرگ شده و تبدیل به کیست شود.کیستها به تدریج بزرگ شده و سبب تخریب و تضعیف استخوان و مشکلات بعدی می شود.
6-    درد: یک دندان عقل نهفته می تواند دردهایی با علت نامشخص و منتشر به نواحی سر و گردن ایجاد کند.
7- حرکت دندانی: در برخی اوقات ممکن است فشار ناشی از دندانهای نهفته مسبب بی نظمی در ردیف دندانها شود و دندانهای دیگر را از نظم خود خارج سازد.حال باید دانست که افرادی که دندان عقل دارند،باید چه برخوردی با آن داشته باشند؟
دندانپزشکان می گویند: اگر تشخیص داده شود که دندانی قادر به رویش نیست،باید آن را کشید و در مورد اینکه بهترین زمان برای درآوردن آن چه زمانی است باید گفت: این دندانها تا جایی که قادر به رویش باشند،به طرف سطح حرکت می کنند و معمولاً در سطح پشتی دندانهای آسیای بزرگ دوم گیر می افتند و جلوتر نمی روند.
این حالت معمولاً در سنین 16 تا 17 سالگی اتفاق می افتد و این سن بهترین زمان برای کشیدن آنهاست.در این سنین به دلیل وجود کیسه رویشی بزرگی که تاج دندان را در برگرفته و همچنین به این علت که ریشه دندان هنوز رشد نکرده،کشیدن آنها آسانتر است.ضمن اینکه از بروز حوادث پیش گفته . پیامدهای زمان جراحی نیز پیشگیری می شود.بی حسی موقت؛یا طولانی در بعضی افرادی که ریشه های دندان آنها کامل شده یکی از عوارض است.
مشکل دیگری که ممکن است در مورد این دندانها بوجود آید،سینوزیت است،سینوس فک بالا یک حفره بزرگ و طبیعی است که بر اثر شکل گیری و طویل شدن ریشه دندان عقل بالا،ممکن است مجاورت ریشه یا سینوس خیلی نزدیک شده و در حین کشیدن حفره سینوس باز شده و یا عفونی شود.
رویش دندان عقل در سنین بالا
رویش دندانهای عقل در سنین بالا ممکن است با عوارضی همراه باشد که مهمترین آنها عبارتند از: قطور شدن ریشه ها که با افزایش سن ریشه دندان سخت تر شده و کشیدن دندان با دشواری بیشتر همراه خواهد بود.
نکته دیگر اینکه التیام جای دندان دیرتر و مشکل می شود،دندانهای مجاور دچار مشکل و پوسیدگی می شود،احتمال فک جوش شدن دندان،همچنین شکستگی استخوان فک در سالخوردگی افزایش پیدا می کند.
یکی دیگر از مشکلاتی که در مورد دندان عقل در بزرگسالان وجود دارد ایجاد کیستهای توموری و عفونت و التهاب است.کسانی که توده هایی عمیق در اطراف دندان عقلشان بوجود می آید،بیشترین مشکلات را متحمل می شوند.با تجمع باکتریها در این حفره ها خارج کردن آنها دشوار می شود.اما مشکلات اساسی زمانی روی می دهد که باکتریها به جریان خون راه یابند و در این صورت عواقبی مانند بیماری عروق کرونر،سکته مغزی و بیماری کلیوی را در پی خواهند داشت.
زنان باردار مبتلا به این کیستها نیز در معرض خطر تولد نوزاد زودرس،نوزاد کم وزن و افزایش فشار خون قرار دارند.
توصیه محققان و دندانپزشکان در همه این موارد مراقبت از دهان و دندان و معاینه مرتب توسط دندانپزشک است.(همشهری- 27/4/85)
«توصیه های بعد از کشیدن دندان»
1- گاز قرار داده شده در محل دندان کشیده شده را به مدت نیم تا یک ساعت با فشار ملایم نگه دارید و از عوض کردن آن خودداری کنید.
2- در صورتیکه بعد از برداشتن گاز قرار داده شده در محل دندان کشیده شده خونریزی ادامه پیدا کند یک بسته چای کیسه ای(لپتون)را آب سرد مرطوب کرده،در محل زخم قرار داده و با فشار آنرا نگه داشته تا خونریزی قطع شود.
3-    در این مدت آب دهان خود را بیرون نریزید.
4-    محل جراحی را دستکاری نکنید و از قرار دادن داروهای خانگی بر روی آن خودداری کنید.
5-    در روز جراحی از کشیدن سیگار،خوردن غذای داغ،شستن دهان،مکیدن محل زخم پرهیز نمائید.
6-    در صورت تجویز دارو آن را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
7-    حتی الامکان در روز جراحی استراحت نموده و از انجام کارهای سنگین خودداری کنید.
8-    بعد از کشیدن دندان،حداقل به مدت 12 ساعت از رفتن به حمام خودداری نموده و سعی کنید دراز نکشید.
9-    در روز جراحی در بزاق رگه های خونی مشاهده می شود که طبیعی است.
10- از روز بعد از جراحی دهان خود را با آب نمک رقیق(یا سرم)شستشو دهید.
11- بعلت ایجاد بی حسی در زبان،گونه و لبها،بویژه در مورد کودکان مراقب باشید تا این بافتها گاز گرفته نشود.
12- در صورتیکه با وجود رعایت موارد فوق با مشکلی نظیر خونریزی یا درد شدید مواجه شدید به دندانپزشک خود مراجعه کنید.
درمان ریشه: (Root canal therapy)
مبحث درمان ریشه توسط انجمن اندودانتیستهای ایران تنظیم شده و لازم به ذکر است که درمان ریشه را روت کانال تراپی در محاوره عامیانه به شکل«عصب کشی»رایج است.
احتمالاً شما این مطلب را مطالعه می کنید،زیرا دندانپزشک شما و یا متخصص درمان ریشه به شما گفته است که به درمان ریشه نیاز دارید،اگر چنین است شما تنها نیستید،زیرا سالانه بیش از 14 میلیون دندان،درمان ریشه می شوند.
با انتخاب این شیوه درمانی در واقع شما دندان خودتان را جهت جویدن برای سالهای زیادی به جای دندان مصنوعی انتخاب کرده اید.اگر تا به حال برایتان درمان ریشه انجام نشده است یا سالهای زیادی از آخرین درمان ریشه شما می گذرد،ممکن است برایتان سؤالاتی پیش بیاید.این یادداشتها جواب سؤالات شما را خواهد داد و به شما توضیح می دهد که چگونه درمان ریشه،دندان شما را از خطر کشیدن نجات می دهد و اگر شما تمایل به داشتن اطلاعات بیشتری دارید حتماً با متخصص درمان ریشه خود در این باره مشورت کنید.
چه کسی درمان ریشه را انجام می دهد؟
کلیه دندانپزشکان عمومی حتی دندانپزشکی که شما به او مراجعه می کنید آموزش درمان ریشه را در دانشگاه دیده اند و همانند کارهای دیگر دندانپزشکی قادرند یک درمان ریشه ساده را انجام دهند،اما اکثراً ترجیح می دهند که بیمار خود را برای درمان ریشه به متخصصین معرفی نمایند.متحصصین معالجه ریشه(اندودانتیستها)دندانپزشکانی هستند که علاوه بر دوره دکترای دندانپزشکی،حداقل 3 سال نیز بصورت تخصصی آموزش پیشرفته درمان ریشه را در دانشگاه دیده اند.آنها قادر هستند ضمن تشخیص دردهای دندانی و فکی پیچیده ترین درمانهای ریشه و حتی جراحی های لازم را انجام دهند.
درمان ریشه(اندودونتیکس)چیست؟
اند ویک کلمه یونانی به معنای داخل است و Odont (ادنت)یک واژه یونانی به معنای دندان می باشد و درمان اندودنتیکس به معنای درمان داخل دندان می باشد.برای روشن شدن این شیوه درمان بهتر است دندان را بطور مختصر تشریح کنیم.در داخل دندان زیر مینا(مینا جزء خارجی سفید رنگ دندان و آن چیزی است که شما می بینید)یک لایه سخت بنام عاج وجود دارد.در وسط عاج یک بافت نرم به نام مغز دندان یا در اصطلاح دندانپزشکی پالپ وجود دارد.پالپ یا مغز دندان مانند دیگر اعضاء بدن حاوی مویرگهای خونی،عصب و بافت همبندی نرم و سلولها می باشد که انساج سخت دندانی را می سازد و تمام لایه های ذکر شده که شامل مینا و عاج می باشد دور تا دور آنرا احاطه کرده است،پالپ از تاج دندان تا انتهای ریشه امتداد یافته است از آنجا به بافتهایی که دور تا دور ریشه را احاطه کرده اند مرتبط می گردد.وجود پالپ زمانیکه دندان در داخل فک در حال رشد و نمو می باشد خیلی مهم است،اما وقتی دندان تکامل یافت و رشد آن به اتمام رسید می تواند بدون پالپ هم در دهان باقی بماند،زیرا دندان می تواند از بافتهای اطراف خودش تغذیه کند.
چرا دندان من به درمان ریشه نیاز دارد؟
زمانیکه پالپ دندان شما ملتهب یا عفونی شود،نیاز به درمان ریشه دارد.التهاب و عفونت پالپ ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد که شامل:
-        پوسیدگی عمیق دندان
-        تکرار اعمال دندانپزشکی بر روی دندان
-        تغییر رنگ،شکستگی،ترک و پریدگی دندان می باشند.
علاوه بر موارد فوق یک ضربه شدید به دندان ممکن است باعث صدمه پالپ شود،حتی اگر درز و یا ترک در قسمتی از دندان مشاهده نشود.اگر این التهاب و عفونت درمان نشده باقی بماند میتواند منجر به درد و آبسه و عفونت داخل استخوان فک شود.علائم صدمه پالپ عبارتند از درد،حساسیتهای طولانی مدت نسبت به سرما یا گرما،تغییر رنگ دندان،تورم و دردناک بودن لثه مجاور در موقع لمس.البته در بعضی موارد ممکن است هیچکدام از علائم بالا دیده نشود.
چگونه درمان ریشه باعث نجات دندان می شود؟
در این روش درمانی، پالپ ملتهب و عفونی از داخل ریشه درآورده می شود و در داخل کانال پر و مسدود می گردد.پس از درمان ریشه برای ترمیم تاج دندان و یا گذاستن روکش جهت حفاظت از دندان و انجام عمل جویدن و دیگر اعمال دندانی به دندانپزشک خود مراجعه خواهید کرد و پس از ترمیم،دندان شما مثل دیگر دندانهای موجود در دهانتان عمل خواهد کرد.
آیا در موقع درمان یا بعد از درمان درد خواهم داشت؟
بسیاری از مراحل درمان ریشه برای رهایی از درد دندانی که مسبب آن التهاب و عفونت پالپ است انجام می شود.با انجام تکنیکهای مدرن و داروهای بی حسی اکثر بیماران در طول مدت درمان اظهار راحتی می کنند.برای چند روز اول بعد از درمان،دندان شما ممکن است نسبت به فشار و لمس حساس شود بخصوص اگر قبل از انجام درمان ریشه درد و عفونت داشته باشید،که با مصرف مسکن ها و بکارگیری راهنمایی های توصیه شده تسکین می یابد معمولاً در اینگونه موارد نیاز به استفاده از آنتی بیوتیک نمی باشد،ممکن است احساس شما نسبت به این دندان در مقایسه با دیگر دندانها غیرعادی باشد.البته این احساس ناراحتی فقط چند روز پس از درمان ادامه می یابد ولی اگر احساس درد شدید در موقع فشار جویدن بیش از چند روز به طول انجامد،با دندانپزشک متخصص خود در این باره مشورت کنید.
روش درمان ریشه:
در اغلب موارد درمان ریشه در یک یا دو جلسه انجام می شود و شامل مراحل زیر است:
1- متخصص درمان ریشه بیمار را معاینه می کند و یک رادیوگرافی از دندانی که باید درمان ریشه شود می گیرد.بعد از تشخیص دندان مبتلا جهت درمان ریشه وقت تعیین می شود متخصص جهت درمان ریشه،دندان و نواحی اطراف آنرا بی حس می کند تا ضمن کار دردی احساس نشود.سپس یک ورقه لاستیکی روی دندان و نواحی اطراف آن قرار می دهد تا مانع ورود بزاق و دیگر آلودگیهای احتمالی به داخل دندان گردد.
2- متخصص درمان ریشه با وسایل مخصوص و بسیار ظریف تاج دندان را باز کرده و اقدام به تمیز کردن و شکل دادن کانالهای ریشه می نماید.
3- بعد از اینکه فضاهای نامبرده تمیز شدند و شکل خاصی را پیدا نمودند کانالهای ریشه را با مواد مناسب پر و کاملاً مسدود می کند.حفره تهیه شده روی تاج دندان پانسمان می گردد.این ترمیم موقت حداکثر تا یک ماه بعد باید توسط دندانپزشک بوسیله ترمیم دائم جایگزین گردد.
4- بعد از معاینه نهایی توسط متخصص،بایستی به دندانپزشک خود مراجعه کنید تا تاج دندان ترمیم و اگر نیاز بود روکش گردد.اگر ساختمان باقیمانده دندان خیلی ضعیف شده که مناسب ترمیم نیست دندانپزشک شما یک پین یا Post فلزی داخل دندان قرار می دهد.شما می توانید از دندانپزشک خود درباره جزئیات بیشتر طرحهای مخصوص برای ترمیم دندان خود سؤال کنید.
مخارج درمان ریشه چقدر خواهد بود؟
هزینه درمان ریشه برای دندانهای مختلف فرق می کند و بستگی به مشکلات درمان،نوع و تعداد ریشه و کانالهای دندان مورد درمان دارد.معمولاً درمان دندانهای آسیای بزرگ مشکل تر و طولانی تر می باشد.البته هزینه حفظ دندان طبیعی با درمان ریشه و ترمیم تاج به مراتب کمتر از درآوردن دندان و جایگزینی آن با دندان مصنوعی است.
آیا دندانی که درمان ریشه شده احتیاج به مراقبت ویژه دارد؟
با دندانی که تحت مراقبت ریشه قرار گرفته تا زمانی که توسط دندانپزشک خودتان ترمیم دائمی نشده است چیزی را گاز نگیرید و با آن غذا نجوید.در غیر این صورت احتمال شکستن دندان زیاد است.بعد از ترمیم تاج به مسئله ای که باید خیلی اهمیت دهید،رعایت بهداشت دهان و دندان است.خصوصاً مسواک زدن مرتب و استفاده از نخ دندان و مراجعات مرتب شش ماهه جهت کنترل مجدد دندانها بسیار مهم می باشد اکثر دندانهایی که تحت درمان ریشه قرار گرفته اند به همان اندازه دندان طبیعی شما در دهان عمر خواهند کرد.فقط در چند مورد معدود ممکن است دندانی که تحت درمان ریشه قرار گرفته با موفقیت همراه نباشد و درد مداوم داشته باشد و گاهگاهی ممکن است دندان بعد از ماهها یا سالها دوباره دردناک شود که اگر چنین شد اغلب یک درمان ریشه مجدد می تواند دندان را از خطر کشیدن نجات دهد.
چرا دندانی که تحت درمان ریشه قرار گرفته ممکن است نیاز به درمان مجدد پیدا کند؟
ضربه مجدد بعد از درمان،پوسیدگی عمیق یا یک لقی،ترک یا شکستگی ترمیم می تواند عفونت جدیدی در دندان شما بوجود آورد.در بعضی موارد،متخصص درمان ریشه می تواند ریشه های خیلی باریک و انحنادار را که در طی درمان ریشه قبلی درمان نشده بودند پیدا نموده و دوباره درمان نماید.
آیا تمام دندانها می توانند درمان ریشه شوند؟
گاهگاهی،ممکن است بدلیل غیرقابل دسترس بودن کانالهای ریشه،از بین رفتن استخوان نگه دارنده دندان و یا غیرقابل ترمیم بودن،دندان قابل نگهداری نباشد پیشرفتهای علم درمان ریشه شانس نگهداری دندانهایی را که چند سال قبل محکوم به کشیدن بودند زیاد کرده است.و زمانی که درمان ریشه موفقیت آمیز نبود با جراحی انتهای ریشه،دندان قابل نگهداری خواهد بود.
آیا درمان ریشه باعث تغییر رنگ تاج دندان خواهد شد؟
خیر درمان ریشه باعث تغییر رنگ دندان نمی شود.بلکه از تغییر رنگ بیشتر دندان که در اثر عفونت پالپ ایجاد شده است جلوگیری می کند.اگر بعد از درمان ریشه تغییر رنگی در دندان مشاهده کردید علت آن عفونتی است که قبل از درمان در داخل دندان وجود داشته است و در صورتیکه درمان نمی شد تغییر رنگ خیلی سریع تر و شدیدتر بروز می کرد.اگر دندان به دلائل مختلف از جمله ضربه و خونریزی داخلی دچار تغییر رنگ شده باشد بعد از درمان مقداری تغییر رنگ اصلاح می شود ولی می توان با عمل سفید کردن یا گذاردن روکش رنگ دلخواه را به دندان بازگردانید.
جراحی ریشه چیست؟
معمول ترین نوع جراحی ریشه«اپی سکتومی»نام دارد که قطع کردن آخرین قسمت انتهای ریشه دندان است.وقتی که بعد از درمان ریشه التهاب و عفونت در استخوان ناحیه اطراف ریشه دندان وجود دارد،متخصص درمان ریشه ممکن است در چنین حالتی اقدام به عمل اپی سکتومی نماید.در این عمل متخصص اقدام به باز کردن لثه و بافت نزدیک به دندان می کند تا استخوان نمایان گردد،بافت عفونی برداشته می شود و انتهای ریشه قطع می گردد و یک ماده پرکننده از انتهای ریشه در داخل ریشه قرار داده می شود تا کانال بسته شود.دادن بی حسی موضعی باعث راحتی کار و همچنین راحتی مریض در حین عمل می شود و بیماران توانایی انجام فعالیتهای روزمره بعد خود را دارند.
راههای دیگر غیر از درمان ریشه چیست؟
وقتی که پالپ یک دندان صدمه دیده است،تنها راه چاره غیر از درمان ریشه،کشیدن دندان است.برای اصلاح عمل جویدن و جلوگیری از کج شدن دندانهای کناری،باید دندان کشیده شده بوسیله یک دندان کاشتنی یا یک دندان مصنوعی ثابت جایگزین گردد.این کار نیاز به جراحی یا درمانهای دندانپزشکی دیگر بر روی دندانهای سالم کناری دارد و می تواند هزینه زیادی داشته باشد و زمان بیشتری نسبت به درمان ریشه و ترمیم دندان طبیعی صرف می شود.مهم نیست که دندانهای جایگزین شده با روشهای مدرن چقدر مؤثر هستند این دندانهای مصنوعی می توانند خیلی مؤثر باشند ولی عملکرد آنها بخوبی دندانهای طبیعی نمی باشد.
کودکان و دندانپزشکی
جوانه های دندانهای شیری چند ماهی قبل از تولد کودک شروع به تشکیل می نماید.در هفته های پنجم و ششم حاملگی جوانه های اولیه دندانها بوجود می آیند و بین ماههای سوم تا ششم رشد و نمو این جوانه ها با نظم خاصی ادامه می یابد در هنگام تولد در دو فک کودک جمعاً بیست جوانه دندانهای شیری وجود دارد که طی دو سال و نیم زندگی در دهان کودک ظاهر می شود.
اولین دندانهای شیری که رشد نموده و در دهان ظاهر می شود دندانهای پیشین فک پایین است.زمان رویش آنها بین 5 تا 10 ماهگی می باشد و بقیه دندانهای شیری تا 30 ماهگی رویش  می یابند و بدین ترتیب کودک دو سال و نیمه در دهان خود دارای 20 دندان می باشد.سن رویش دندانها در تمام کودکان یکسان نیست و رویش قبل از موقع و یا چند ماه تأخیر نباید سبب نگرانی شود.وقتی دندان کودک در حال بیرون زدن از لثه است،معمولاً مخاط دهان متورم و دردناک و کودک بیقرار و ناآرام می شود و اگر لثه کودک را در محل بیرون آمدن دندان با انگشت تمیز کمی ماساژ دهیم کودک آرامش پیدا می نماید.رویش دندان یک حالت طبیعی است و نیاز به درمان خاص یا مصرف دارو ندارد مگر در مواردی که درد بسیار شدید است که می توان با مصرف داروهای خاص آنرا کاهش داد.
تمیز نمودن دهان در کودکان باید قبل از رویش دندانها شروع گردد.لثه ها و دندانهای کودک را باید بعد از هر نوبت غذا دادن با آب شستشو داد و با یک تکه گاز تمیز پاک نمود تا بقایای غذا از روی دندانها و لثه ها پاک شود.مادران باید تا دوسالگی دندانهای کودک خود را مسواک نمایند،از این سن به بعد باید به کودک مسواک زدن را یاد داد و در هر صورت تا سن 8 سالگی مسواک زدن کودک باید با نظارت دیگران انجام شود و از آن پس کودک خود می تواند مستقلاً دندانهایش را مسواک نماید.
باید توجه داشت که خوابیدن بچه در شب در حالیکه بطری شیر،آب میوه و یا آب قند در دهان اوست برای دندانهایش مضر است.اگر مجبور به استفاده از بطری در موقع خوابیدن بچه هستید   می توانید داخل بطری آب ساده و بدون هیچ شیرینی بریزید.
پدیده مکیدن انگشت برای نوزاد یک امر طبیعی است و به کودک آرامش می دهد این کار تا سن دو سالگی در صورتیکه شدید نباشد زیانی نمی رساند ولی اگر این عمل شدید باشد و تا بعد از 4 سالگی ادامه یابد برای دندانها و رشد فکین زیان آور است.اگر کودکی یکی از دندانهای شیریش را زودتر از زمان معین از دست داد باید فضای حاصل را با ساختن وسیله ای خاص حفظ نمود که از نامرتب بیرون آمدن دندانهای دائمی جلوگیری شود.
پوسیدگی در دندانهای شیری ممکن است در ابتدای رویش دندانها ایجاد شود در این حالت باید بلافاصله نسبت به ترمیم و اصلاح آنها اقدام نمود.سرعت پیشرفت پوسیدگی در دندانهای کودکان معمولاً زیاد است و بنابراین پوسیدگی های کوچک که به سختی مشاهده می شود ممکن است خیلی زود قسمت زیادی از دندان را از بین ببرد.
نامرتب بودن دندانهای شیری معمولاً نیاز به درمان ندارد مگر در حالاتی که این بی نظمی شدید باشد که باید با دندانپزشک مشورت شود.
بهتر است کودکان را قبل از 2 سالگی نزد دندانپزشک ببرید یعنی قبل از اینکه تمام دندانهای شیری روئیده شده باشد باید این ملاقات انجام شود.توصیه می شود که کودکان را از زمانی با دندانپزشک آشنا نمایید که هنوز درد دندان وجود نداشته باشد.در این زمان می توان با معاینه دندانها و کاربرد فلوراید از پوسیدگیهای بعدی جلوگیری نمود.هرگاه درد و یا پوسیدگی و یا حالت غیرطبیعی در محیط دهان و دندانهای کودکتان مشاهده کردید باید بدون درنظر گرفتن سن او حتماً به دندانپزشک مراجعه نمایید.
باید سعی کرد اولین ملاقات کودک با دندانپزشک یک ملاقات خوشایند باشد،کودک شما باید بداند که دندانپزشک به سلامت او و دندانهایش کمک می نماید.سعی کنید از خاطره های خوب خود از دندانپزشکی برای او صحبت نمائید.
اگر خودتان از درمانهای دندانپزشکی می ترسید و یا عصبی و ناراحت می شوید باید این مسئله از کودک مخفی نگاه داشته شود.باتوجه به قدرت تخیل زیاد کودکان به طور غیر مستقیم این مسئله باعث می شود که کودک شما برای همیشه از دندانپزشکی هراس داشته باشد.هیچگاه در مورد ملاقات با دندانپزشک و درمانهای دندانپزشکی به کودک خلاف نگوئید زیرا سبب سلب اطمینان کودک خواهد شد.
در اولین جلسه،دهان و دندانهای کودک بازدید و در صورت لزوم رادیوگرافی گرفته می شود.روش صحیح تمیز نگاه داشتن دهان برای کودک شرح داده شده و اگر لازم باشد در همین جلسه دندانها را تمیز نموده و فلوراید بکار می بریم.
فلوراید ماده ای است که بر روی مینای دندانها تأثیر گذاشته و مقاومت دندانها را در مقابل پوسیدگی افزایش می دهد.از سال 1940 بطور علمی ثابت شد که اگر فلوراید به مقدار کافی در آب آشامیدنی موجود باشد باعث کاهش پوسیدگی دندانها می گردد و به همین دلیل در حال حاضر به آب آشامیدنی اغلب شهرها تا حد قابل قبول فلوراید اضافه می شود.
فلوراید در ساختمان مینای دندانها در موقع تشکیل جوانه شرکت نموده آنها را نسبت به پوسیدگی مقاوم می نماید همچنین سبب کاهش رشد باکتریها بر روی دندانها می گردد.
در مراحل ابتدایی پوسیدگی دندانها،فلوراید کمک نموده که از سرعت پیشرفت پوسیدگی کاسته شود.
روشهای دیگر استفاده از فلوراید عبارتند از:
1-    اضافه نمودن فلوراید به غذاها و آشامیدنیهای مختلف.
2-    کاربرد روزانه فلوراید بصورت شربت،قطره یا قرص.
3-    استفاده از خمیر دندانها و دهان شویه های دارای فلوراید.
4-    کاربرد موضعی فلوراید بر روی دندانها.
در کودکان قبل از مدرسه و تا سنین بلوغ کاربرد مکرر موضعی فلوراید بر روی دندانها سبب افزایش مقاومت مینای دندان در مقابل پوسیدگی می گردد.این عمل با فواصل معین و با استفاده از روشهای خاص انجام می شود.
باید توجه داشت که فلوراید به تنهایی مانع از ایجاد پوسیدگی نمی گردد بلکه با استفاده از سایر روشها و رعایت اصول بهداشت دهان و دندانها،کاربرد فلوراید می تواند مقاومت دندانها را در مقابل پوسیدگی افزایش دهد و از پیشرفت سریع آن جلوگیری نماید.
در مورد درمانهای مشکل در جلسات اول اصرار نداشته باشید.لازم است بین ما و کودک شما ارتباط صمیمی برقرار شود تا کودک بتواند با اطمینان درمانها را بپذیرد.ارتباط لازم برای جلب همکاری کودک بوسیله دندانپزشک ایجاد می شود و هرچه همراهان کودک کمتر سعی در کمک نمودن به دندانپزشک نمایند این ارتباط سریع تر و بهتر ایجاد می شود.
اغلب کودکان ترجیح می دهند به تنهائی در اتاق کار دندانپزشک حاضر شده و درمانهای دندانپزشکی را بپذیرند.در مورد وضع سلامت دندانهای کودک پس از معاینه و برنامه ریزی درمانها با شما صحبت خواهد شد و بدون شک سؤالات شما را در مورد درمانهای کودک دقیقاً پاسخ می دهیم بهتر است بحث در اینگونه موارد در حضور کودک انجام نپذیرد.
در هنگام مراجعه به دندانپزشک کودک باید خوب خوابیده باشد،گرسنه،خسته و بیمار نباشد تا بهتر بتواند درمانهای دندانپزشکی را تحمل نماید.
دندان پوسيده رابا چه ماده­اي ترميم كنيم ؟
دكتر ابراهيم دوستي فرد
پوسيدگي دندان ، شايعترين بيماري عفوني درانسان است وبالاترين درصد اعمال دندانپزشكي را در دندانپزشكي ترميمي به خود اختصاص داده است .فراوان ترين ماده اي كه درترميم دندان به كاررفته ، آمالگام بوده كه دربيش از يك قرن اخير ، مورد كاربرد قرارگرفته است .دليل اصلي گرايش به سمت اين ماده ، استحكام نسبي وكاربرد آسان تر آن بوده است . اين ماده شبه فلزي ، تركيبي از جيوه وچند فلز ديگر مانند مس ، روي ، قلع ، نقره و ... بوده كه معمولاً تركيب آنها ماده اي به رنگ خاكستري تيره ايجاد مي كند كه البته پس از به كاربردن آن ، دندان به رنگ تيره تر در آمده وبالاخره كاملاًكدر و سياه رنگ مي‌شود به رغم اينكه اين ماده اشكالات متعددي دارد با اين حال بنا به دلايلي از جمله مطالعه كمتر ومحدود درمعرفي ماده مناسب به عنوان جايگزين آمالگام ، سبب شده است تا اين ماده هنوز به عنوان مطرح ترين ماده ترميمي دردندانپزشكي درصدر قرارداشته باشد و ازنظر كميت ، رتبه نخست را به خود اختصاص دهد البته در برخي كشورها وازجمله چند كشور اروپايي ، به طور كامل ازمواد ترميمي ديگري به جز آمالگام استفاده مي شود يك اشكال اصلي آمالگام از آنجا ناشي مي شود كه به بافت دندان نمي چسبند وبين آمالگام ودندان همواره شيار وفاصله اي درحد ميكروسكوپي باقي مي ماند كه سرمنشاء مشكلات بعدي است ، به اين صورت كه باكتري ها وميكروب هاي مضر وپوسيدگي زا دراين فاصله براحتي نفوذ كرده وپس از تجمع ، بافعل وانفعالات بخصوصي كه منجر به توليد اسيد لاكتيك مي شود شروع به ايجاد پوسيدگي ثانويه مي كنند كه البته به آرامي وبدون سروصدا همچون آتش زيرخاكستر، پيش مي رود اگر پس ازمدتي به دندان هايي كه با آمالگام ترميم شده اند با دقت نگاه كنيم متوجه مي شويم كه اين روند پوسيدگي ثانويه كه توضيح آن داده شده ، سبب تغيير رنگ تيره دندان ، از داخل شد است وحتي از لحاظ ظاهري نيز نماي بدي ايجاد كرده كه البته به مرور زمان اين پوسيدگي ثانويه پيشرفت كرده ومشكلات بعدي را هم براي دندان ايجاد مي كند كه ازآن جمله است : پيدايش درد شديد ، خرد شدن ، شكستن وسايرگرفتاري ها ازجمله اشكالات اساسي ديگر آمالگام مي توان به وجود مقاديري ازجيوه در آن اشاره كرده كه سمي بوده وازدسته فلزات سنگين به شمار مي رود وعوارض شناخته شده متعددي هم براي پرسنل شاغل دردندانپزشكي وهم براي بيماران دارد نكته قابل تاملي كه دراينجا وجود دارد اين است كه طبق اصول بهداشت ، خرده ها واضافه هاي آمالگام بايد طبق دستورالعمل خاصي درمحفظه هاي دربسته ومحلول هاي خنثي كننده قرار گيرد تا به محيط زيست آسيبي وارد نشود وبراي سلامتي ، خطري ايجاد نكند ولي با اين حال ،آمالگام مستقمياً جهت پركردن دندان به كار مي رود .
به طور خلاصه ،آمالگام از لحاظ استحكام نسبي و سهولت دركاربرد آن ، مورد توجه بوده‌، ولي ازنظر حفاظت بيولوژيك ازدندان ، زيبايي و آزاد سازي فلورايد جهت پيشگيري از پوسيدگي ثانويه مناسب نيست .
دسته دوم مواد مورد استفاده دردندانپزشكي ترميمي ، كامپوزيت ها هستند كه طي چند دهه اخير كاربرد روزافزون ونسبتاً گسترده اي پيدا كرده است دليل اصلي و به گرايش به سمت كامپوزيت ها ، تشابه رنگ كامپوزيت ها با ساختمان دندان است كه سبب مي شود دندان ترميم شده با اين مواد ، ازلحاظ زيبايي موقعيت مطلوبي داشته باشد.
با اينكه تلاش فوق العاده اي جهت ارتقاي كامپوزيت ها صورت گرفته ، ولي به لحاظ ماهيتي‌، اين ماده هم داراي نقايصي هست كه به مواردي از آن اشاره مي شود اولين نقص اصلي كامپوزيت ها ، تغييرات ابعادي آنهاست ، به اين صورت كه پس ازاينكه دندان با كامپوزيت ترميم شد، معمولاً به دليل همين تغييرات ابعادي ، ممكن است دندان بشدت حساس ودردناك شود به تبع تغييرات ابعادي كامپوزيت ها ، معمولاً چسبندگي فيزيكي كامپوزيت ها به دندان دچار آسيب شده و پس ازمدتي ،نظير ترميم هاي آمالگام ، بين كامپوزيت ودندان ، فاصله ودرزي ايجاد مي شودوطي مكانيسم هاي شناخته شده اي ، پوسيدگي ثانويه ايجاد مي كنند كه اگر مراقبت هاي بهداشتي ودرماني مناسبي به عمل نياوريم ،متاسفانه ميزان ودرصد اين نوع پوسيدگي هاي ثانويه دراطراف ترميم هاي كامپوزيتي ، به مراتب حتي از پوسيدگي هاي ثانويه دراطراف پركردگي هاي آمالگامي نيز بيشتر ونگران كننده تر است به طور خلاصه كامپوزيت ها ضمن اينكه قادر به تامين زيبايي مطلوبي هستند ، نيازمند مراقبت هاي بهداشتي كامل تر و دقت خاصي دركاربرد آن هستند.
دسته سوم از موادي كه درترميم دندان به كار مي رود گلاس آينومرها هستند كه تاكنون كمتر مورد معرفي و شناخت قرارگرفته اند گلاس آينومرها همرنگ دندان بوده وبه لحاظ بيولوژيك ، خاصيت محافظت از دندان را دارند اولين نكته ومزيت گلاس آينو مرها درمقايسه با ساير مواد ترميمي موجود دردندانپزشكي ، اين است كه هيچ يك ازنقايصي كه براي ساير موادي كه قبلاً توضيحات آنها داده شد درگلاس آينومرها وجود ندارد به طور مثال گلاس آينومرها حاوي هيچ گونه مواد مضر وتوكسيك كه به حيات دندان آسيب برساند ، نيستند وحتي از پوسيدگي ثانويه نيز پيشگيري مي كنند به اين ترتيب تضمين خوبي براي بقا ودوام دندان ايجاد مي شود خصوصيت اصلي و پراهميت تر گلاس آينومرها كه درواقع منحصر به فرد و ايده آل به شمار مي رود، قابليت ذخيره سازي و آزاد سازي فلورايد است كه منجر به مقاوم سازي ساختمان دندان در برابر پوسيدگي مي‌شود ، به اين معنا كه وقتي شخص ، خمير دنداني كه حاوي فلورايد است استفاده مي كند يا هر ماده ديگري كه حاوي فلورايد است استفاده مي كند مثل آب ، چاي و ...، گلاس آينومر، فلورايد آن را جذب مي كند وسپس به مرور زمان ، يون هاي فلورايد را به ساختار دندان ترميم شده وحتي دندان هاي مجاور منتقل مي كند و بدين طريق سبب بالا رفتن مقاومت دندان ها دربرابر پوسيدگي مي‌شود. ارتقاي دانش و آگاهي خوانندگان از انواع مواد مورد استفاده درترميم دندان ، اين امكان را به افراد مي دهد كه برحسب شرايط وبرمبناي ميزان مراقبت هاي بهداشتي ودرماني بتوانند انتخاب بهتري داشته باشند وبا درخواست هاي دقيق تر وحساب شده تري ازدندانپزشكان ، نقش موثرتري دربهبود و سلامتي دندان هايشان ايفا كنند.
        (روزنامه همشهري ـ 14/6/84)
 
آنچه باید در مورد سفید کردن دندانها بدانید
لبخند سفید                                                                                      گلرخ ثریا
شاید شما از بدرنگی دندان هایتان ناراضی باشید یا حتی مایل باشید برای داشتن یک چهره زیباتر،دندان های سفیدتری داشته باشید.معمولاً رنگ دندان های هر فرد با رنگ پوست او هماهنگی دارد.اگر به چهره یک سیاهپوست نگاه کنید،امکان دارد دندانهای او خیلی سفید به نظر شما بیاید ولی حقیقت این است که زمینه تیره و سیاه پوست او ایجاد خطای دید می کند و موجب می شود دندان هایش سفیدتر به نظر بیاید.
رنگ زرد دندان خبر می دهد از...
اگر شما از رنگ دندان هایتان ناراحت هستید و به نظرتان زرد یا قهوه ای هستند،اول باید علت این تغییرات را از میان عوامل زیر پیدا کنید تا بعد درباره سفید کردن دندان هایتان صحبت کنیم.
ژنتیک
بعضی افراد به صورت ژنتیک،دندان های روشنی دارند ولی برخی دندانهایشان ته رنگ زرد یا قهوه ای دارد.بنابراین اولین قدم این است که رنگ دندان های خانواده تان را بررسی کنید و متوجه شوید این تغییر رنگ(بدرنگی)ارثی است یا اکتسابی.
سن
بالا رفتن سن،یکی از دلایل شایع بدرنگی دندان هاست.با گذشت زمان،مینای دندان سایش می یابد و رنگ زرد عاج از ورای آن بیشتر خود را نشان می دهد و به همین دلیل است که سالمندان،دندانهای زردتری دارند.غذاها،نوشیدنی ها،سیگار و نوشیدن زیاد قهوه و چای 2 علت اصلی بدرنگی دندان هاست.اگر شما عادت دارید که در طول روز زیاد سیگار بکشید،باید منتظر تغییر رنگ دندانهایتان باشید.مصرف نوشابه های گازدار سیاه و زرد نیز به مرور زمان می تواند دندانهای شما را بدرنگ کند.
داروها و بیماریها
مادران باید مراقب تغییر رنگ دندان کودکان باشند.اگر مادر در دوران حاملگی از آنتی بیوتیک و تتراسایکلین استفاده کند یا در دوران کودکی،کودک این آنتی بیوتیک را مصرف کند،ممکن است دندان های کودک در آینده دچار تغییر رنگ شود.مصرف زیاد فلوراید در دروان کودکی نیز موجب تغییر رنگ دندان ها می شود.
ضربه و عصب کشی دندان ها
اگر به دندانهای جلویی شما در اثر زمین خوردن،ضربه وارد شود،رگهای خونی داخل دندان پاره و مواد رنگی خون به داخل عاج دندان نفوذ می کند.و به مرور زمان،رنگ دندان را تیره می کند.به همین شکل اگر پس از عصب کشی دندان،بقایای عصب دندان و مواد پرکننده ریشه دندان درون تاج دندان پاک نشوند،موجب تغییر رنگ دندان خواهد شد.
همه چیز از سفید کردن دندان شروع شد
سفید کردن دندانها،روشی است که با استفاده از آن،رنگ زرد یا قهوه ای دندان ها را از بین می برند و دندان ها سفید و براق می شوند و شما لبخندی درخشان خواهید داشت.روشهای متفاوتی برای سفید کردن دندان ها وجود دارد؛از سفید کردن دندانها بوسیله مواد شیمیایی گرفته تا استفاده از اسیدهای ضعیف و لیزر.گاهی اوقات ممکن است دندانپزشک با استفاده از ابزار خاصی،سطح دندان را سایش دهد و تغییر رنگهای سطحی دندانهای شما را از بین ببرد،ولی آنچه بیش از سایر این روشها طرفدار دارد،سفید کردن دندانها با مواد شیمیایی است.سفید کردن دندان ها ممکن است کاملاً در مطب دندانپزشکی انجام شود یا اینکه دندانپزشک،وسایل و موادی را در اختیار شما بگذارد تا خودتان در منزل،دندانهایتان را سفید کنید.بسیاری از افراد،تکنیک«سفید کردن دندانها در خانه»را ترجیح می دهند چون دیگر مجبور نیستند چندین جلسه به دندانپزشک مراجعه کنند.
سفید کردن دندان ها در خانه
سفید کردن دندانها در خانه،این روزها طرفداران زیادی پیدا کرده است و شما را از رفت و آمدهای مکرر به مطب دندانپزشکی نجات می دهد.به هر یک از داروخانه ها سر بزنید،بسته های رنگارنگ و متفاوتی از محصولات سفید کننده دندانها پیدا خواهید کرد.اما بهتر است به توصیه دندانپزشکان،یک نوع مناسب را از میان آنها انتخاب کرده و پس از یاد گرفتن نحوه صحیح استفاده از این محصولات و تعیین مقداری از ژل سفید کننده در هر بار مصرف توسط دندانپزشک،از این محصولات استفاده کنید.این محصولات معمولاً حاوی ژل هیدروژن پراکساید هستند.دندانپزشک ابتدا از دهان شما قالب گیری خواهد کرد و یک جفت قاشقک پلاستیکی که متناسب دهان شماست،تهیه می کند.شما باید ژل را داخل این قاشقک بریزید و آن را یک یا دو ساعت در طول روز،درون دهانتان نگه دارید.گاهی نتایج آن طی 2 روز آشکار می شود ولی معمولاً برای اینکه دندانها به اندازه کافی سفید شوند،باید یک تا 2 هفته این عمل را تکرار کنید.این روزها،چسبهای خاصی با بازار آمده است که ادعا می شود با چسباندن روی دندانها،دندانها را سفید می کنند ولی نتایج استفاده از آنها چندان رضایتبخش نیست و به میزان کمی دندانهای شما را سفیدتر خواهد کرد.
لیزر؛یک قدم تا سفید شدن دندانها
اگر می خواهید در یک جلسه دندانهایتان را سفید کنید،باید با استفاده از لیزر این کار را انجام دهید.لیزر،انرژی زیادی را به مواد سفید کننده وارد خواهد آورد و موجب می شود فعالیت سفیدکنندگی این مواد تسریع شده و خیلی زود مواد رنگی از روی دندانهای شما پاک شود.البته ممکن است بسته به شدت بدرنگی دندانهای شما،این جلسه مدت زمان کوتاهی یا طولانی تری داشته باشد.سفید کردن دندان ها با لیزر،معمولاً گران تر از سایر روشهای سفید کردن دندانهاست ولی در مقابل،شما در مدت زمان کوتاهی،لبخندی سفید و براق خواهید داشت.لازم است حرارت حاصل از این لیزرها به گونه ای تنظیم شود که موجب آسیب دندانها نشده و حتماً از محافظ های چشم،استفاده شود.
اول ترمیم پوسیدگی دوم سفید کردن دندان
اگر دندانهایتان پوسیده باشد یا ترمیم های قبلی دندانهایتان،ترک و نشتی داشته باشد،پس از سفید کردن دنداهایتان،دچار حساسیت دندانی می شوید.بنابراین اول باید پوسیدگی های دندانهایتان را ترمیم کرده و ترمیم های آسیب دیده را جایگزین کنید،سپس دنداهایتان را سفید کنید.(همشهری- 16/5/85)
دندان مصنوعی                                                                                 گلرخ ثریا
استفاده از دندان مصنوعی برای نخستین بار،تجربه ای عجیب و شاید دشوار است.شاید شما از وضعیت جدید ظاهری چهره تان ناراضی باشید و یا با هر بار حرف زدن دندان از دهانتان بیرون می پرد.شاید هم روزی که آن را از دندانپزشکتان تحویل گرفته اید نتوانسته اید با آن حتی یک تکه نان بخورید.11 نکته زیر به شما کمک خواهد کرد که با دندان جدیدتان کنار بیایید و به آن عادت کنید:
24 ساعت با دندان مصنوعی
از همان روزی که دندان جدیدتان را از دندانپزشک تحویل می گیرید تا روز بعد آن را در دهانتان نگه داشته و خارج نکنید.شما در این 24 ساعت نخست فقط پس از غذا خوردن و برای تمیز کردن آن،مجاز به خارج کردن دندان از دهانتان هستید.این کار نه تنها باعث می شود زودتر به آن عادت کنید،خطاها و اشکالات احتمالی آن را نیز برای شما مشخص می کند تا در اولین ملاقات با دندان پزشکتان او را در جریان گذاشته و او بتواند نقاطی که باعث آزردگی لثه و مخاط شما شده است را برایتان اصلاح کند.
گر گرفتن دندان
اگر در ساعات طولانی پس از تحویل گرفتن دندان مصنوعی،تاب و تحمل نگهداری آن را در تمام طول شبانه روز ندارید و احساس تب و گر گرفتن دارید،به خودتان فرصت دهید تا کم کم به آن عادت کنید.دندان جدیدتان را چند ساعت در داخل دهان و چند ساعت در خارج دهان و داخل آب نگه دارید.سپس سعی کنید کم کم ساعاتی که دندان را در دهانتان نگه می دارید،افزایش دهید.
شب ها به دندانتان مرخصی دهید
فراموش نکنید در طول 24 ساعت شبانه روز،8 ساعت باید دندانتان را از دهان خارج کنید.بهترین حالت این است که شب هنگام،وقتی می خوابید،به دندانتان استراحت دهید.اگر شما تمام ساعات شبانه روز از دندان استفاده کنید،مخاط و لثه های شما متورم شده و در درازمدت به تحلیل استخوان فک های شما می انجامد.به علاوه در طول شب،میکروبها در فاصله بین لثه ها و دندان رشد کرده و دهانتان پر از قارچ خواهد شد.خارج کردن دندان مصنوعی در طول شب،به زبان و عضلات شما این اجازه را خواهد داد که با جریان بزاق،لثه ها را ماساژ داده و به جریان خون در لثه های شما کمک کند.
ظرف آب دربسته
برای اینکه دندان شما در محیطی پاکیزه و بهداشتی نگهداری شود و از آلودگی های محیط محفوظ بماند،یک ظرف دردار مخصوص برای نگهداری آن در طول شب در نظر بگیرید.ظرف دردار باعث می شود،دندانتان از دید اطرافیان دور بماند.به علاوه فراموش نکنید حتماً دندانتان را داخل آب نگهدارید تا خشک نشده و تغییر حجم ندهد.
دندانتان را مسواک بزنید
شما باید بعد از خوردن هر وعده غذایی،دندانتان را بشویید،فراموش نکنید برای شستن دندان از آب سرد یا ولرم استفاده کنید.آب گرم باعث تغییرات حجمی در دندان های مصنوعی جدید شما خواهد شد.
برای شست و شوی دندان می توانید از آب و صابون و مسواک نرم یا مسواک مخصوص استفاده کنید.اگر دوست دارید حتی می توانید با خمیردندان آن را مسواک بزنید ولی حتماً از خمیردندانهایی که درصد مواد ساینده آن کم است استفاده کنید تا دندانتان خراش برندارد.بهتر است هنگام تمیز کردن آن یک ظرف پر از آب در زیر دستتان قرار دهید تا اگر به صورت اتفاقی(سهواً)از دستتان رها شد به لبه دستشویی یا کاشی و سرامیک کف،برخورد نکند و دچار شکستگی و صدمه نشود.
وایتکس دوست دندان شما
اگر در دندان شما،فلز استفاده نشده است،هفته ای یک بار یک قاشق چایخوری وایتکس را در یک لیوان آب حل کرده و 8-6 ساعت دندانتان را درون آن قرار دهید.وایتکس به تمیز شدن دندان شما از بقایای غلیظ و میکروبها کمک شایانی خواهد نمود.دقت کنید وایتکس باعث خوردگی فلز دندانهای«تکه ای»خواهد شد و این نوع دندانها را نباید در وایتکس گذاشت.پس از ششت و شو دندان چه با آب و صابون و چه با وایتکس،آن را در زیر جریان آب سرد بگیرید تا بقایای این مواد شوینده از روی دندانتان زدوده شود.
لثه هایتان را ماساژ دهید
شب هنگام که دندانتان را از دهان خارج می کنید،با یک مسواک نرم به آرامی لثه هایتان را ماساژ دهید.این کار نه تنها باعث ماساژ دادن لثه ها می شود به جریان خون در لثه کمک می کند،بقایای میکروبها را از روی لثه ها و مخاط دهان شما پاک می کند.شما حتی می توانید با یک پارچه یا حوله نرم و ظریف لثه هایتان را ماساژ دهید.
آداب غذا خوردن با دندان نو
شاید در روزهای نخست استفاده از دندان جدید،غذا خوردن با آن برای شما مشکل باشد.بهتر است اول با غذاهای نرم شروع کنید.لقمه غذا را با دو طرف دهانتان بجوید تا دندان به یک طرف کج نشود.لقمه های غذا را کوچک بردارید.در روزهای بعد از غذاهای ترد و شکننده مانند نان تست و گوشت کتلت استفاده کنید چون این مواد غذایی به آسانی بر روی دندان های عقبی شما جویده می شوند.تقریباً 2 ماه طول خواهد کشید تا شما به دندان جدیدتان عادت کنید و بتوانید با آن به راحتی غذا بخورید.شاید در روزهای اول که می خواهید با دندان جدید،غذا بخورید،مقدار ترشح بزاق در دهانتان زیاد شود.ولی اصلاً نگران نباشید،در مدت نسبتاًً کوتاهی غدد بزاقی به این مهمان جدید دهان شما عادت خواهند کرد و بزاق شما به میزان طبیعی باز خواهد گشت.
صحبت کردن با دندان جدید
طبیعی است صحبت کردن با دندان مصنوعی فقط یک راه دارد و آن هم تمرین است و تمرین،اگر تلفظ بعضی لغات برای شما دشوار است آنها را با صدای بلند بخوانید و تکرار کنید.روزهایی که در منزل تنها هستید یک روزنامه یا کتاب بردارید و آن را برای خودتان بلند بلند بخوانید.به شما قول می دهیم یا تمرین می توانید با دندان جدیدتان مثل بلبل صحبت کنید.باور نمی کنید،امتحان کنید.
احساس چاقی و لاغری صورت
گاهی وقتی دندان قدیمی تان را عوض می کنید و یا برای اولین بار از دندان مصنوعی استفاده    می کنید،به نظرتان می آید که صورتتان توپر شده است،لبهایتان بیرون زده است و یا برعکس صورتتان تکیده و لاغرتر به نظر می آید.بخشی از این مشکلات به عادت شما به دندان قبلی بر   می گردد و به این علت است که شما به وضع ظاهر چهره تان با دندان قبلی عادت داشته اید.به این نکته نیز توجه کنید به مرور زمان وضع ظاهری صورت شما طبیعی تر خواهد شد و لب ها و عضلات شما خود را با وضعیت جدید تطبیق خواهند داد.شما حتی می توانید با تغییر مدل موی خود یا شکل فریم عینکتان،توجه دیگران را از دهانتان منحرف کنید تا به تدریج به دندان نو،عادت کنید.
چسب دندان مصنوعی ممنوع
شاید شما تصور کنید با استفاده از چسب دندان مصنوعی،تطابق آن در دهانتان بیشتر شده و بهتر در دهان شما گیر خواهد داشت.اما استفاده از این نوع چسب ها و آسترهای خانگی اصلاً مناسب نیست و به مرور زمان موجب تحلیل استخوان فک شما خواهند شد.همچنین دندان مصنوعی فک بالا و پایین از رابطه صحیح با یکدیگر و با اجزاء دهان و صورت شما خارج شده و تنظیم و بالانس دندان شما به هم خواهد خورد.(همشهری-14/2/85)
دندانهای طبیعی جایگزین Dental implant
انسان هایی که دندانهایشان را به نوعی از دست داده اند یا افرادی که سنی بالای 50 سال دارند،بطور میانگین 12 دندان آنها miss شده (که معمولاً 4 دندان Molar از 12 دندان باقی مانده از دست داده اند)و این عامل باعث مشکلاتی هنگام جویدن و... می شود.
خوشبختانه علم دندانپزشکی هر روزه در حال پیشرفت و ترقی است و سعی در بهبودی و رضایت بیمار دارد.تا به حال تنها درمان مناسب برای افرادی که دندان خود را از دست داده اند،Synthetic implant bridges بوده است.این روشها معمولاً تخریب کننده هستند و از نظر جراحی به بافت آسیب می رساند.تکنولوژی نوین به بیمار اجازه داده که از دندانهای طبیعی خود استفاده کند،تحقیقات علمی و ژنتیکی که توسط دکتر Paul ،رئیس قسمت مغزی craniofacial صورت گرفته،بر پایه cell Stem انسان است.
Stem cell از بیمار گرفته شده،سپس در آزمایشگاه در فک بیمار زیر لثه جایی که دندان افتاده یا کشیده شده قرار داده،به مرور زمان Stem cell شروع به رشد کرده و یک دندان زنده به همان روشی که دندان به طور طبیعی رشدش را انجام می دهد ایجاد می شود و بیمار می تواند از دندانهای طبیعی به دست آمده که جایگزین دندانهای miss شده می باشد،استفاده کند.این مسأله از لحاظ روان شناسی برای بیمار بسیار سودمند است.

                                       دكتر ابراهيم دوستي